Veli Aydın
Enerji Politikaları Analisti Mimar ve Mühendisler Grubu (MMG) Yönetim Kurulu Üyesi
Özellikle o dönemde bu taşımacılığın temelini deve at gibi yük hayvanları oluştururken günümüze göre günlük kısa menzillerinden dolayı konaklama mimarisinin de ilk örneklerinin doğmasına neden olmuştur. Aynı dönemlerde paralel gelişen deniz taşımacılığı ise daha farklı coğrafyalara ulaşmayı ve kültürel etkileşimi sağlamanın yanı sıra liman kentleri kavramında ortaya çıkmasına neden olmuştur. Yukarıda verilen örneklerden anlaşılacağı üzere uluslararası taşımacılık yalnızca ticari bir faaliyet olmanın ötesinde, mimariyi ve kültürleri etkileyen bir olgu olmuştur.
19. Yüzyılda gerçekleşen sanayi devrimi hem üretim kavramını hem taşımacılık kavramını kökten değiştirmiştir. Makineleşme ile başlayan seri üretim ürünlerin artmasına, demiryolu ulaşımın başlaması ise çok uzak mesafelere daha hızlı ulaştırılmasına neden olmuştur. İşte bu büyük değişim beraberinde ürün akışı, stok yönetimi, taşıma optimizasyonu gibi yeni kavramlar üretmekle birlikte fosil yakıtlara olan talebi de zirveye ulaştırmıştır. Bu enerji talebi uluslararası taşımacılığın ana girdisini oluştururken aynı zamanda sürekliliği ve güvenliğini de sağlayan bir unsur haline gelmiştir. Son olarak taşımacılık halkasına havayolunun da eklenmesi ile enerji, çoklu yapı modelinde (kara, deniz, hava) stratejik öneme ulaşmıştır.
Bu noktada özellikle petrol doğalgaz ve elektrik enerjisi arzı büyük öneme sahiptir. Bu arzda yaşanabilecek en ufak kesintiler, sınır geçişlerini, depolama tesislerini, hava kargo taşımacılığını ve liman operasyonlarını etkilemektedir. O halde uluslararası lojistiğin birinci temel kuralı enerji arz güvenliğinin sağlanmasıdır. Bu kural ise bizi başka bir noktaya yani enerjinin kendi lojistiğine götürmektedir. O zaman enerji lojistiğinin sağlanması ile başlayalım. Burada karşımıza elektrik iletim ağları, petrol ve doğalgaz boru hatları, petrol tankerleri ve LNG gemileri çıkmaktadır. Tüm bu vasıta ve ağlar enerji kaynaklarının üretim sahalarından tüketim merkezlerine güvenli, kesintisiz ve ekonomik olarak taşınması büyük önem arz etmektedir. Özellikle stratejik noktalarda yaşanan krizler hem lojistiği hem enerjiyi büyük oranda etkilemektedir. Buna yakın tarihimizden iki örnek vermek gerekirse, bir yük gemisinin Süveyş Kanalını kaza sonucu kapatması ile tüm dünya lojistiği etkilenirken, Hürmüz boğazında yaşanan gerilimler petrol arzında gecikmelere ve fiyatlarda dalgalanmalara neden olmaktadır. Bir de bu durumlara jeopolitik gerilimler ve yaptırımlar, stratejik enerji altyapılarına yönelik siber ve fiziksel saldırılar ile iklim kaynaklı (ağır kış şartları ve doğal afetler) kesintiler eklendiğinde lojistik operasyonlarının maliyeti hızla artmakta aynı zamanda teslimat süreçlerini de uzatarak küresel ticaretin güvenilirliğini kesintiye uğratmaktadır.
Tüm bu riskli tabloda uluslararası lojistik için bir dönüşüm süreci şattır. Bu dönüşümün ise iki anahtarı bulunmaktadır. Enerji Verimliliği ve Yeşil Lojistik… İlk olarak enerji verimliliği ile başlayalım. Bu kısımda en kritik unsurlar ise taşınan yük ve mesafeye uygun taşıma yönteminin seçilmesi (denizyolu, demiryolu veya hibrit) ile rota optimizasyonudur. Yani yüklerin konsolidasyonu, yapay zekâ destekli rota sistemleri ile en az maliyetli güzergahların tespiti ve boş sefer sayılarının azaltılması hedeflenmektedir. Bunun yanı sıra yeni verimli motor teknolojilerinin kullanılması, düzenli bakımlar ve akıllı trafik filo yönetimleri araç ve filo verimliliğinin temelini oluşturmaktadır. Son olarak ise enerji verimliliği kısmında eğitim faktörü yer almaktadır. Bu faktör ekonomik sürüş eğitimleri, performans izleme ve geri bildirim mekanizmaları ile kısa vadede yüksek verimlilik kazanımları sağlamaktadır.
Yeşil lojistik kavramı ise temelinde yukarıda bahsettiğimiz enerji verimliliği bulunmakla birlikte, lojistik faaliyetlerin çevreye verdiği olumsuz etkileri en aza indirmeyi amaçlayan bir yaklaşımdır. Taşıma, depolama, paketleme ve dağıtım süreçlerinde enerji tasarrufu sağlanması, karbon salımının azaltılması ve doğal kaynakların verimli kullanılması, yeşil lojistiğin temel hedefleri arasındadır. Bu kapsamda çevre dostu taşıma araçlarının kullanılması (alternatif yakıt kullanımları), geri dönüştürülebilir ambalajların tercih edilmesi (atık yönetimi) ve lojistik süreçlerin dijital sistemlerle optimize edilmesi (yapay zeka destekli) önemli uygulamalardır. Yeşil lojistik, hem çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlarkenaynı zamanda işletmeleri uzun vadede maliyetlerin düşürülmesi ile daha rekabetçi konuma taşımaktadır.
Sonuç olarak ülkemiz her yıl artan ekonomik büyümesi ve beklentileri aşan ihracat hedefleri ile birlikte uluslararası lojistik sektörü de her geçen yıl büyümektedir. Bu büyümenin bir sonucu olarak uluslararası lojistik sektöründeenerji verimliliği temelinde yeşil lojistik dönüşümün gerçekleştirilmesi yalnızca çevresel sürdürülebilirlik açısından değil, aynı zamanda enerji kaynaklarının etkin kullanımı ve rekabet avantajı elde edilmesi açısından da büyük önem arz etmektedir.
Kaynak: Sanayi Gazetesi