Türkiye’nin ve dünyanın havacılık serüveni, askeri ihtiyaçlardan sivil taşımacılığa uzanan büyüleyici bir yolculuğa sahip. Türkiye’de inşa edilen ilk havaalanı, bugün birçoğumuzun anılarında yer eden Yeşilköy Havalimanı‘dır (eski adıyla Atatürk Havalimanı).
Havacılık dünyasının temelleri 20. yüzyılın başında atılırken, hem Türkiye’de hem de dünyada inşa edilen ilk havaalanları bugün devasa terminallerin ve küresel ulaşım ağının atası sayılıyor.
Peki, Türkiye’nin ilk havaalanı nerede ve ne zaman kuruldu? İşte Wright Kardeşler’den Yeşilköy’e uzanan o kronolojik hikaye.
Türkiye’nin ilk havaalanı: Yeşilköy Tayyare Meydanı
Osmanlı İmparatorluğu, dünya havacılığının doğuşunu yakından izledi. Dönemin Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa‘nın yönlendirmesiyle 1911’de Genelkurmay bünyesinde askeri havacılık şubesi oluşturuldu; halk bağışıyla Fransa’dan iki uçak satın alındı.
1912 başında Yarbay Süreyya İlmen başkanlığında kurulan Tayyare Komisyonu, havaalanı için yer arayışına girdi ve Yeşilköy-Şenlikköy’ü seçti. İnşaat Ağustos 1912’de tamamlandı ve 3 Temmuz 1912’de Tayyare Mektebi (Hava Okulu) resmi olarak açıldı.
| Kategori | Bilgiler |
| Yer | Yeşilköy (Bakırköy), İstanbul (Bugünkü Atatürk Havalimanı arazisi) |
| Kuruluş Yılı | 1912 (Osmanlı İmparatorluğu dönemi, askeri meydan) |
| Resmi Adı | Yeşilköy Tayyare Meydanı (Daha sonra Yeşilköy Havalimanı ve Atatürk Havalimanı) |
| İlk Yapılar | 2 adet büyük uçak hangarı ve toprak iniş şeridi |
| Teknik Ölçüler | 700 m genişlik, 1.500 m uzunluk; hangarlar 16 m yüksekliktedir |
Dünyada ve Türkiye’de ilk havaalanları kronolojisi
Havacılık tarihini şekillendiren ilk pistlerin kronolojik sıralaması şu şekildedir: Türkiye’nin havacılık tarihi kronolojisi;
1911 İlk askeri havacılık teşkilatı: Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa’nın direktifiyle Genelkurmay bünyesinde askeri havacılık şubesi kuruldu. Fransa’ya ilk pilot adayları gönderildi.
1912 İlk Yeşilköy Tayyare Meydanı açıldı: Osmanlı’nın ilk hava meydanı ve Tayyare Mektebi (Hava Okulu) Yeşilköy’de açıldı. 700 m genişlik, 1.500 m uzunlukta pist; 16 m yüksekliğinde iki hangar inşa edildi. Türkiye’nin ilk resmi havaalanı.
1933 İlk sivil uçuşlar başladı: Yeşilköy 1933’e kadar yalnızca askeri amaçla kullanıldı. Amerika’dan alınan King Bird modeli uçaklarla sivil uçuşlara geçildi.
1949–1953 Modern Yeşilköy Havalimanı inşaatı: 1944 Chicago Sivil Havacılık Sözleşmesi’nin ardından uluslararası standartlarda yeni havalimanı inşaatı başladı (Amerikan Westinghouse-IG White firması). 1 Ağustos 1953’te Yeşilköy Havalimanı adıyla hizmete açıldı.
1985 Atatürk Havalimanı adını aldı: Dönemin Cumhurbaşkanı Kenan Evren talimatıyla havalimanı, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusunun adını aldı. Dünya’nın en yoğun havalimanlarından biri haline geldi.
2019 İstanbul Havalimanı devralındı: 7 Nisan 2019’da tüm tarifeli uçuşlar İstanbul Havalimanı’na aktarıldı; Atatürk Havalimanı sivil trafiğe kapandı. Aradan geçen 107 yılda Türkiye’nin ilk havaalanı tarihe karıştı.
Dünya havacılık tarihinin ilkleri
| Kategori | Bilgiler |
| Dünyanın En Eskisi | College Park Havaalanı (1909, ABD – Wright Kardeşler tarafından kuruldu) |
| İlk Ticari Havalimanı | Albany County Havaalanı (1909, ABD – İlk belediye/ticari işletme) |
| Avrupa’nın En Eskisi | Hamburg Havalimanı (1911, Almanya – Hâlâ orijinal yerinde hizmet veren en eski Avrupa limanı) |
| Asya’nın En Eskisi | Don Mueang Havalimanı (1914, Tayland – Bölgenin en eski operasyonel limanı) |
| İlk Büyük Aktarma Merkezi | Schiphol Havalimanı (1916, Hollanda – Askeri amaçla başlayıp küresel merkeze dönüşen ilklerden) |
İlk deniz üzerine inşa edilen havaalanı
Türkiye’de ve Avrupa’da deniz üzerine inşa edilen ilk havalimanı Ordu-Giresun Havalimanı‘dır.
Denizin taş dolguyla doldurulması yöntemiyle inşa edilen bu mühendislik harikası projenin öne çıkan detayları şunlardır:
- Açılış Tarihi: 22 Mayıs 2015
- Konum: Ordu’nun Gülyalı ilçesi ile Giresun’un Piraziz ilçesi arasında yer alır.
- Dünya Sıralaması: Japonya ve Güney Kore’deki örneklerinden sonra dünyada deniz üzerine inşa edilen 3. havalimanı olma özelliğini taşır.
- Teknik Detay: Yaklaşık 36 milyon ton taş kullanılarak denizin doldurulmasıyla inşa edilmiştir.
Not: Türkiye’nin deniz üzerine inşa edilen ikinci havalimanı ise 14 Mayıs 2022 tarihinde açılan Rize-Artvin Havalimanı‘dır.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’de yapılan ilk havaalanı nedir ve nerededir?
Türkiye’nin ilk havaalanı, 1912 yılında İstanbul’un Bakırköy ilçesine bağlı Yeşilköy’de açılan Tayyare Meydanı’dır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde askeri amaçlarla kurulan bu meydan, bugünkü (kapalı) Atatürk Havalimanı arazisiyle örtüşmektedir.
Yeşilköy neden seçildi?
Tayyare Komisyonu başkanı Yarbay Süreyya İlmen, Yeşilköy’ü üç temel gerekçeyle seçti: hakim rüzgar yönü ve düz arazinin uçuş için uygunluğu, İstanbul-Edirne demiryolu hattına yakınlık (lojistik kolaylığı) ve İstanbul’un stratejik savunma hattında konumlanması. Sahile yakınlığı da hem kara hem deniz uçaklarının aynı bölgede kullanılmasına imkan tanıdı.
Dünyanın en eski havaalanı hangisidir?
Günümüzde hâlâ aktif olan dünyanın en eski havaalanı, 1909 yılında Maryland, ABD’de Wilbur Wright tarafından kurulan College Park Airport’tur. ABD Ulusal Parklar Servisi tarafından da bu unvan tescil edilmiştir. Hâlâ aktif olan en eski uluslararası havaalanı ise 1911’de açılan Hamburg Havalimanı’dır.
Türkiye’nin ilk uluslararası havalimanı ne zaman açıldı?
1944 Chicago Sivil Havacılık Sözleşmesi’nin ardından uluslararası standartlarda yeniden inşa edilen Yeşilköy Havalimanı, 1 Ağustos 1953’te resmi olarak hizmete girdi ve Türkiye’nin ilk modern uluslararası havalimanı oldu.
Atatürk Havalimanı ile Yeşilköy Tayyare Meydanı aynı yer mi?
Evet, aynı arazi üzerinde konumlanmaktadır. 1912’deki askeri meydan, 1953’te modern Yeşilköy Havalimanı’na dönüştürüldü; 1985’te Atatürk Havalimanı adını aldı ve 2019’da sivil trafiğe kapandı. Böylece 107 yıllık kesintisiz bir havacılık tarihi noktalandı.
Dünyanın ilk hava trafik kontrolü nerede kuruldu?
İlk radyo tabanlı hava trafik kontrol sistemi 1920’li yıllarda Londra yakınlarındaki Croydon Havalimanı’nda geliştirildi. İki uçağın çarpışmasının ardından devreye alınan bu sistem, modern hava trafik kontrolünün temelini attı.
Türkiye’nin en eski ilçe havaalanı hangisidir?
1936’da yapımına başlanıp 1941’de tamamlanan Divriği Havaalanı (Sivas), Türkiye’nin ilk ilçe havaalanı unvanını taşıyor. Nuri Demirağ tarafından yaptırılan havaalanı, yerli üretim uçağın ilk iniş yaptığı pist olma özelliğini de taşıyor.
Kaynak: Haber Merkezi