Tüketiciyi korumak ve emlak sektöründe kayıt dışı faaliyetlerin önüne geçmek amacıyla hayata geçirilen Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS), taşınmaz ilanlarında kademeli olarak zorunlu hale getirildi.
Sistem kapsamında kiralık konut ve iş yeri ilanları için doğrulama zorunluluğu 1 Ocak 2025 tarihinde uygulanmaya başlanırken, 15 Şubat itibarıyla satılık taşınmaz ilanları da aynı kapsamda sisteme dahil edildi.
Düzenlemeyle birlikte ilan verme yetkisi yalnızca taşınmaz sahibine, birinci derece yakınlarına veya e-Devlet üzerinden yetkilendirilen emlak işletmelerine tanındı. Taşınmaz sahipleri, ilan yayımlama yetkisini dijital ortamda belirledikleri emlak ofislerine devredebiliyor.
EİDS üzerinden yapılan doğrulama işlemlerinin ardından ilanlarda, yetki kontrolünün tamamlandığını gösteren özel bir ibare veya logo yer alıyor. Sistemde tanımlanan yetkilendirmeler en fazla üç ay süreyle geçerli olurken, ihtiyaç halinde bu süre yeniden uzatılabiliyor.
EİDS sonrası satılık konut ilanlarında sert düşüş
Yetkisiz ilan girişlerini, sahte hesaplar üzerinden yapılan fiyat manipülasyonlarını ve kayıt dışı emlak aracılığını önlemeyi amaçlayan EİDS’in etkisi ilan piyasasına yansımaya başladı.
Endeksa verilerine göre, sistemin satılık taşınmaz ilanlarında zorunlu hale geldiği 15 Şubat ile 9 Haziran arasında Türkiye genelindeki satılık konut ilanı sayısı 1 milyon 618 bin 875’ten 1 milyon 203 bin 257’ye geriledi.
Böylece söz konusu dönemde satılık konut ilanlarında 415 bin 618 adetlik düşüş yaşandı. İlan sayısındaki azalma oranı yüzde 26 olarak hesaplandı. Son bir yıldaki gerileme ise yüzde 25,4 seviyesinde gerçekleşti.
Endeksa Genel Müdürü Görkem Öğüt, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
"EİDS uygulamasıyla birlikte yetkisiz, mükerrer ve gerçeği yansıtmayan ilanlar önemli ölçüde temizlendi. Şubatta EİDS'in satılık konut ilan stokunda yüzde 20 seviyesinde bir normalleşme sağlayacağını öngörmüştük. Haziran verileri, düşüşün beklentimizin üzerinde gerçekleştiğini gösteriyor. EİDS sayesinde ilan stokunun daha sağlıklı ve gerçek piyasa koşullarını yansıtan bir yapıya kavuştuğunu görüyoruz. Bu durum hem tüketicilerin daha güvenilir ilanlara ulaşmasını sağlıyor hem de sektörün daha şeffaf ve güvenilir bir yapıya kavuşmasına katkı sunuyor."
Öğüt, haziran ayının ilk günlerinden itibaren ilan sayılarında sınırlı bir artış gözlendiğini belirterek, "Yaz dönemine girilmesiyle piyasadaki mevsimsel hareketliliğin ilan girişlerine yansıması normal." dedi.
İlan düşüşünde sistem etkili oldu
Gayrimenkul iktisatçısı Ahmet Büyükduman, satılık taşınmaz ilanlarında görülen gerilemede EİDS uygulamasının belirleyici rol oynadığını söyledi.
Büyükduman, tapu süreçlerinde konut değerinin gerçeğe uygun şekilde beyan edilmesini hedefleyen düzenlemelerin de ilan piyasasındaki değişimi desteklediğini belirtti. Değerlendirmesinde, söz konusu adımların piyasada daha şeffaf bir yapı oluşturmayı amaçladığını ifade etti.
"Hem satıcılar hem de alıcılar zaman zaman daha düşük vergi ödemek amacıyla tapuda konutun satış bedelini düşük gösterebiliyor. Burada satılık duyurularının fiyat belirtilmeden sosyal medya hesaplarından yapılması gibi yeni yöntemlere başvurma, daireye branda asılması ve ilana çıkmadan muhtemel alıcılara ulaşmaya çalışmak gibi eski yöntemlere dönüş var. Her satış için değerleme raporu alınırsa bu problemin de aşılabileceğini düşünüyorum."