Ankara’nın ev sahipliğinde gerçekleştirilen 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, ikinci gününde liderler düzeyindeki temaslarla devam ediyor. Zirve kapsamında devlet ve hükümet başkanları, aile fotoğrafı çekiminin ardından Kuzey Atlantik Konseyi toplantısında bir araya gelecek.
7 Temmuz’da bakanlar düzeyindeki görüşmeler ve çeşitli yan etkinliklerle başlayan zirvenin en kritik aşaması, bugün yapılacak resmi oturumlarla tamamlanacak. Liderlerin masasında ittifakın güvenlik politikaları, savunma iş birlikleri ve bölgesel gelişmelerin yer alması bekleniyor.
Zirve gündeminin öne çıkan başlıklarından biri de ABD Başkanı Donald Trump’ın Ankara temasları oldu. Trump’ın, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile gerçekleştirdiği görüşme öncesinde ve sonrasında yaptığı açıklamalar dikkat çekti. ABD Başkanı, Grönland meselesini yeniden gündeme getirirken, İran’a yönelik operasyonlar sırasında bazı Avrupa ülkelerinden beklediği desteği alamadığını ifade etti. Trump ayrıca Avrupa’daki ABD askerlerinin çekilmesine ilişkin değerlendirmesini de yineledi.
NATO çevrelerinde ise Trump’ın zaman zaman öngörülemez çıkışlarının zirve öncesinde hesaba katıldığı belirtiliyor. BBC Türkçe’nin aktardığına göre, üst düzey bir NATO diplomatı, zirve öncesinde önceliğin toplantıların sorunsuz tamamlanması ve ittifak içinde birlik mesajı verilmesi olduğunu dile getirmişti.
Üretim ve yatırım hamlesi masada
Ankara’daki NATO Zirvesi’nde savunma sanayisinin güçlendirilmesi, üretim kapasitesinin artırılması ve ortak tedarik süreçlerinin geliştirilmesi öne çıkan başlıklar arasında yer alacak. Zirvede ayrıca yenilikçi teknolojilerin savunma sistemlerine entegre edilmesine yönelik adımlar da değerlendirilecek.
Zirvenin ilk gününde düzenlenen NATO Savunma Sanayii Forumu’nda açıklanan milyarlarca dolarlık yatırım kararları, savunma alanında başlatılan dönüşümün somut sonuçlarının görülmeye başlandığı şeklinde yorumlanıyor.
Son 10 yılda NATO’nun Avrupa’daki üyeleri ile Kanada’nın savunma alanına toplam 1,2 trilyon dolarlık yatırım yaptığı belirtiliyor. Yalnızca 2025 yılında ise savunma harcamalarında yaklaşık yüzde 20 oranında artış kaydedildiği ifade ediliyor.
Avrupa’ya daha fazla savunma sorumluluğu
ABD’nin Avrupa savunmasındaki rolünü yeniden tanımlamaya yönelik yaklaşımı, Ankara’daki zirvede “NATO 3.0” olarak ifade edilen yeni dönemi öne çıkan başlıklardan biri haline getirdi.
Bu yeni dönemde Avrupa ülkelerinin kolektif savunmada daha aktif sorumluluk alması, konvansiyonel savunma kapasitesinin güçlendirilmesi ve ittifak içindeki yük paylaşımının daha dengeli hale getirilmesi amaçlanıyor.
Nükleer caydırıcılık başlığında ise ABD’nin merkezi rolünü koruması bekleniyor. NATO yetkilileri, NATO 3.0 yaklaşımını; Avrupa’nın savunmada daha fazla inisiyatif üstlendiği, yük paylaşımının yeniden dengelendiği ve ABD’nin ittifaka bağlılığını sürdürdüğü yeni bir güvenlik mimarisi olarak değerlendiriyor.
Ortak bildiride güvenlik vurgusu öne çıkacak
Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi’nde, Ukrayna’ya yönelik askeri ve siyasi desteğin süreceğine ilişkin güçlü bir mesaj verilmesi bekleniyor.
İttifakın, Ukrayna’nın savaş sahasında edindiği deneyimlerden yararlanmaya devam etmesi de gündemde yer alıyor. Özellikle insansız hava araçları ve hava savunma sistemleri alanındaki tecrübelerin NATO’nun savunma planlamasında dikkate alınması öngörülüyor. Buna karşın, Ukrayna’nın NATO üyeliğine ilişkin kısa vadede mevcut tutumda bir değişiklik beklenmiyor.
Zirve sonunda yayımlanacak ortak bildirinin ise Lahey Zirvesi’nde olduğu gibi kısa ve net bir metin olarak hazırlanması planlanıyor.
Bildiride, Washington Antlaşması’nın 5. maddesine bağlılığın yeniden vurgulanması, savunma harcamalarına yönelik taahhütlerin teyit edilmesi ve NATO 3.0 yaklaşımına yer verilmesi bekleniyor. Metinde şu ifadelerin yer alması öngörülüyor:
"Geleceği inşa ediyoruz: daha güçlü bir NATO'da daha güçlü bir Avrupa. Avrupa müttefikleri ve Kanada, ABD ile birlikte çalışarak İttifakın savunması için daha büyük sorumluluk üstleniyor."
Ortak bildiride ayrıca Rusya’nın Avrupa-Atlantik güvenliği açısından uzun vadeli bir tehdit olarak tanımlanması bekleniyor. Türkiye’nin öncelik verdiği başlıklardan biri olan terörizm konusunda da “terörizmin NATO için süregelen bir tehdit olduğu” yönündeki ifadenin metinde yer alacağı değerlendiriliyor.
İran başlığında ise müttefiklerin şu mesajı vermesi öngörülüyor:
"Müttefikler, İran'ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini yineler ve İran'ı Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğüne tam olarak saygı göstermeye çağırır."
Bildiride ayrıca Ukrayna'ya 2026 ve 2027 yıllarında toplam 70 milyar euro seviyesinde askeri destek sağlanmasına yönelik beyanın da yer alması bekleniyor.