İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından hazırlanan 2025 yılı “Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” araştırması, sanayi sektöründe finansal baskıların belirgin şekilde arttığını ortaya koydu. Yüksek finansman maliyetleri, iç ve dış talepteki zayıflama ile yükselen borçluluk, şirketlerin faaliyetlerini zorlaştıran başlıca unsurlar oldu. Üretimden satışlardaki reel büyüme sınırlı düzeyde kalırken ihracatta düşüş yaşandı. Finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı ise yüzde 86,7’ye çıkarak sanayi kuruluşlarının kazançlarının büyük bölümünü borçlanma maliyetlerine ayırmak zorunda kaldığını gösterdi.
İSO İkinci 500’de satışlar arttı, reel büyüme binde 2’de kaldı
İSO İkinci 500 kuruluşlarının üretimden satışları, 2024 yılında kaydedilen 1 trilyon 393 milyar liradan 2025’te 1 trilyon 750 milyar liraya çıktı. Yüzde 25,7’lik nominal artışa rağmen üretici enflasyonu hesaba katıldığında satışlardaki reel yükseliş yalnızca binde 2 olarak gerçekleşti.
Üretimden satışlar, 2022, 2023 ve 2024 yıllarında reel olarak gerilemişti. Böylece üç yıllık düşüş döneminin ardından sınırlı da olsa yeniden artış kaydedildi. Ancak büyümenin oldukça düşük seviyede kalması, sanayi kuruluşları üzerindeki maliyet artışı ve talep daralması baskısının devam ettiğini ortaya koydu.
İSO İkinci 500’ün zirvesinde Teksan Jeneratör yer aldı
Üretimden satışlar dikkate alınarak oluşturulan 2025 yılı sıralamasının ilk basamağında, 5 milyar 317 milyon liralık satış gerçekleştiren Teksan Jeneratör bulundu.
Teksan Jeneratör’ü 5 milyar 308 milyon lirayla Norm Salihli Vida ve Cıvata takip etti. Biska Tekstil ise 5 milyar 306 milyon liralık üretimden satışla listenin üçüncü sırasında yer aldı.
2025 yılında İSO İkinci 500 listesine giren şirketlerin üretimden satışları 2 milyar 220 milyon lira ile 5 milyar 317 milyon lira arasında değişti. Araştırmaya göre 69 kuruluş listeye ilk kez dahil olurken, önceki yıl İSO 500’de bulunan 26 şirket İSO İkinci 500’e geriledi.
İSO İkinci 500 şirketleri ihracattaki artışın gerisinde kaldı
Türkiye’nin toplam ihracatı 2025 yılında yükselirken, İSO İkinci 500 listesinde yer alan şirketler bu artışa ayak uyduramadı.
Söz konusu kuruluşların ihracatı, bir önceki yıla göre yüzde 0,3 azalarak 15,9 milyar dolar olarak gerçekleşti. İSO İkinci 500 şirketlerinin Türkiye’nin sanayi ihracatından aldığı pay da 0,3 puan gerileyerek yüzde 6’ya indi.
Raporda, ihracat performansındaki bu zayıflamanın orta ölçekli sanayi kuruluşlarının giderek sertleşen küresel rekabet koşullarında mevcut pazarlarını korumakta ve yeni ihracat noktalarına ulaşmakta zorlandığını gösterdiği ifade edildi.
Sanayi şirketlerinin faaliyet karı finansman giderlerine gitti
İSO İkinci 500 araştırmasında öne çıkan başlıklardan biri, şirketlerin hızla artan finansman yükü oldu.
Listedeki kuruluşların finansman giderleri 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 45,2 yükselerek 138 milyar liraya ulaştı. Aynı dönemde şirketlerin toplam faaliyet kârı ise yaklaşık 160 milyar lira düzeyinde kaldı.
Bu gelişmelerin ardından finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı 5,8 puan artarak yüzde 86,7’ye çıktı. Söz konusu oran, 2015-2024 döneminde ortalama yüzde 47,3 seviyesinde gerçekleşmişti.
Veriler, sanayi kuruluşlarının ana faaliyetlerinden sağladıkları kazancın büyük bölümünü faiz ve diğer finansman maliyetlerini karşılamak için kullanmak zorunda kaldığını gösterdi.
İSO İkinci 500’de borç yükü arttı, devreden KDV 22 milyar liraya dayandı
İSO İkinci 500 şirketlerinin toplam borçları 2025 yılında yüzde 50,2 artarken, özkaynaklardaki yükseliş yüzde 13,3 ile sınırlı kaldı.
Bu gelişmeyle birlikte şirketlerin aktifleri içindeki borç payı yüzde 51,8’e çıktı. Özkaynakların toplam kaynaklar içindeki payı ise yüzde 48,2’ye geriledi. Böylece İSO İkinci 500 kuruluşlarının finansman yapısında borçlar yeniden ağırlık kazandı.
Mali borçlar bir önceki yıla göre yüzde 52,1 yükselirken, diğer borçlarda yüzde 48,2’lik artış kaydedildi. Raporda, kredi maliyetlerinin yüksek seviyesini korumasına rağmen şirketlerin işletme ve yatırım ihtiyaçlarını karşılayabilmek için daha fazla borçlanmak zorunda kaldığına işaret edildi.
Sanayicinin devreden KDV yükü büyüdü
Araştırmada, sanayi kuruluşlarının uzun süredir çözüm talep ettiği devreden katma değer vergisi sorunu da dikkat çeken başlıklar arasında yer aldı.
İSO İkinci 500 şirketlerinin devreden KDV tutarı, 2025 yılında yüzde 25,2 artarak 22 milyar liraya yaklaştı.
İSO, finansmana erişimin güçleştiği ve işletme sermayesi ihtiyacının yükseldiği bir dönemde şirketlere ait bu kaynağın sistem içinde kullanılamaz durumda kalmasının sanayiciler üzerindeki mali baskıyı artırdığını vurguladı.
Yüksek teknolojinin payı arttı, Ar-Ge yapan şirket sayısı geriledi
İSO İkinci 500 şirketlerinin yarattığı katma değerin teknoloji yoğunluğuna göre dağılımında, düşük teknoloji grubundaki sektörler yüzde 40,8’lik payla ilk sıradaki yerini korudu.
Yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı ise yüzde 3,3’ten yüzde 4,9’a yükseldi. Böylece bu grupta 2015 yılından bu yana en yüksek seviyeye ulaşıldı.
Orta-yüksek ve yüksek teknoloji yoğunluklu sektörlerin toplam payı da yüzde 32,1’e çıkarak araştırma tarihindeki en yüksek düzeyini gördü. Raporda, buna rağmen dijitalleşme ve yeşil dönüşümün küresel rekabette giderek daha belirleyici hale geldiği dikkate alındığında mevcut oranın yeterli olmadığı belirtildi.
Ar-Ge yapan kuruluş sayısı düştü
İSO İkinci 500 listesinde Ar-Ge harcaması gerçekleştiren şirket sayısı, 2024 yılında 238 iken 2025’te 229’a geriledi.
Şirketlerin toplam Ar-Ge harcamaları yüzde 16 artışla 10 milyar liraya ulaştı. Ancak bu harcamaların üretimden satışlara oranı yüzde 0,62’den yüzde 0,57’ye düştü.
Veriler, yüksek maliyetler ve ağırlaşan finansman koşulları nedeniyle sanayi kuruluşlarının Ar-Ge faaliyetlerine ayırdığı kaynağın satışlar içindeki payının azaldığını ortaya koydu.
İSO İkinci 500’de istihdam geriledi, halka açık şirket sayısı rekor kırdı
İSO İkinci 500 kuruluşlarında toplam çalışan sayısı, 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 2,2 azalarak 285 bine indi.
İstihdamdaki düşüşe rağmen çalışan başına ödenen brüt maaş ve ücretlerde yüzde 40,4 oranında artış kaydedildi.
Araştırmada halka açık şirket sayısındaki yükseliş de dikkat çekti. İSO İkinci 500’de yer alan halka açık kuruluşların sayısı 2023 yılında 30, 2024’te 39 iken, 2025’te 43’e çıktı.
Böylece halka açık şirket sayısı, araştırmanın başladığı tarihten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.