Türkiye’de kentsel dönüşüm çalışmalarını hızlandırmak amacıyla vatandaşlara hibe, kredi, kira ve taşınma yardımlarının yanı sıra çeşitli vergi ve harç muafiyetleri sağlanıyor.
Kentsel dönüşüm kapsamında sunulan destekler arasında, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Kentsel Dönüşüm Başkanlığı koordinasyonunda yürütülen “Yarısı Bizden” kampanyası öne çıkıyor. İstanbul’un tüm ilçelerini kapsayan kampanyadan, riskli yapı olarak tespit edilen konut ve iş yerlerinin sahipleri yararlanabiliyor.
Konutlara 1 milyon 875 bin liralık destek
Kampanya kapsamında konutunu yüklenici firma aracılığıyla yeniden inşa ettirmek isteyen hak sahiplerine 875 bin lira hibe, 875 bin lira kredi ve 125 bin lira tahliye desteği veriliyor. Böylece bir konut için sağlanan toplam destek 1 milyon 875 bin liraya ulaşıyor.
Hak sahibinin bir iş yeri için ise 437 bin 500 lira hibe, 437 bin 500 lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteği sunuluyor. Diğer her bir iş yeri için de 875 bin liraya kadar kredi kullanılabiliyor.
Büyük dönüşümlerde TOKİ ve Emlak Konut devrede
Site ve benzeri geniş alanları kapsayan dönüşüm projelerinde yapım sürecini TOKİ veya Emlak Konut üstleniyor. Bu modelde her hak sahibine 875 bin lira hibe ile 125 bin lira taşınma desteği sağlanıyor.
Hibe tutarı yapım maliyetinden düşülürken kalan borç, uzun vadeli ve uygun ödeme koşullarıyla taksitlendiriliyor.
Kampanyadan yararlanma koşulları genişletildi
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yapılan düzenlemeye göre, 31 Aralık 2026’ya kadar riskli yapı olarak tespit edilen bağımsız bölümler “Yarısı Bizden” kampanyasından yararlanabilecek.
Düzenlemeyle yıkım, ruhsat, kat irtifakı ve hak sahipliği tespiti gibi işlemlerin zaman alması nedeniyle vatandaşların hak kaybı yaşamasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Böylece 2025 ve 2026 yıllarında riskli yapı tespiti onaylanan konut ve iş yeri sahipleri de kampanya kapsamına alınmış oldu.
Kentsel dönüşüme 3 milyon liraya kadar kredi
İstanbul’da ev veya iş yerini kentsel dönüşüm kapsamında yenilemek isteyen vatandaşlara, “İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi” kapsamında 3 milyon liraya kadar finansman sağlanıyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda ve Dünya Bankası finansmanıyla yürütülen projede krediler, ilk yıl geri ödemesiz olmak üzere 180 ay vadeyle kullandırılıyor. Kredinin aylık faiz oranı ise yüzde 0,69 olarak uygulanıyor.
Belirli gruplara faiz indirimi uygulanıyor
Finansman desteğinde bazı vatandaşlara ek faiz avantajı sunuluyor. Riskli yapıdaki bağımsız bölüm dışında başka konutu bulunmayan maliklerin yanı sıra orta ve düşük gelirli haneler indirimden yararlanabiliyor.
Şehit aileleri, harp ve vazife malulleri, dul ve yetimler, emekliler, en az yüzde 40 engelli vatandaşlar ile hane halkı reisinin kadın olduğu ailelere de faiz indirimi uygulanıyor.
Binanın enerji verimliliği de indirim oranını etkiliyor. A sınıfı enerji kimlik belgesine sahip binalarda yıllık yüzde 0,50, B sınıfı belgeye sahip yapılarda ise yıllık yüzde 0,25 faiz indirimi sağlanıyor.
Birden fazla kategorinin koşullarını karşılayan hak sahipleri indirimlerden birlikte yararlanabiliyor. Böylece uygulanacak faiz indirimi yıllık toplam yüzde 1,25’e kadar çıkabiliyor.
Başvuruda gelir ve borç durumu dikkate alınacak
Projeye başvuracak kişilerin devam eden icra takibi veya haciz kaydının bulunmaması gerekiyor. Ayrıca kredi taksitinin, belgelendirilmiş aylık hane halkı gelirinin yüzde 70’ini aşmaması şartı aranıyor.
Proje 6 ili kapsayacak
Deprem ve iklim kaynaklı afetlere karşı dayanıklı konutların oluşturulmasını amaçlayan proje; İstanbul, İzmir, Kocaeli, Sakarya, Manisa ve Tekirdağ’da uygulanacak.
Riskli yapı sahiplerine uygun maliyetli finansman sağlanarak binaların depreme ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklı hâle getirilmesi hedefleniyor. Başvuru süreci İstanbul’un yanı sıra İzmir, Kocaeli ve Sakarya’da da başladı.
Vatandaşlar, başvuru yapılabilecek irtibat ofislerine ilişkin bilgilere kentseldirenclilik.csb.gov.tr adresinden ulaşabiliyor.
Kentsel dönüşümde vergi ve harç avantajı
Kentsel dönüşüm kapsamında yenilenen yapılar için vatandaşlara çeşitli vergi ve harç muafiyetleri sunuluyor. Bu destekler arasında yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi harçlarına yönelik avantajlar öne çıkıyor.
Yeniden inşa edilecek binalarda belediyeler tarafından alınan yapı ruhsatı harcında indirim veya muafiyet uygulanabiliyor. İnşaat tamamlandıktan ve yapı denetim süreci yüzde 100 uygunluk seviyesine ulaştıktan sonra alınan yapı kullanma izin belgesi, diğer adıyla iskân harcı için de avantaj sağlanıyor.
Tapu harcında yüzde 4’lük muafiyet
Kentsel dönüşüm projesinde yükleniciye bırakılan bağımsız bölümlerin ilk satışında yüzde 4 oranındaki tapu alım-satım harcı alınmıyor.
Riskli yapı tespitinin ardından bağımsız bölümünü satmak isteyen mülk sahipleri de kat irtifakı kuruluncaya kadar bu muafiyetten yararlanabiliyor. Bağımsız bölümlerin resmî olarak belirlendiği kat irtifakı kurulduktan sonra ise tapu harcı istisnası sona eriyor.
Noter harcı ve damga vergisi istisnası
Dönüşüm sürecinde hazırlanan bazı noter sözleşmeleri ve resmî belgeler için noter harcı indirimi ile damga vergisi muafiyeti uygulanıyor. İlgili kanun kapsamında düzenlenen çok sayıda sözleşme ve evrak bu vergiden istisna tutulabiliyor.
Belediyelerin imar ve diğer işlemler için aldığı bazı ücret ve harçlar da dönüşüm kapsamında tahsil edilmiyor. Söz konusu muafiyetler genel olarak mevcut inşaat alanının 1,5 katına kadar olan bölüm için geçerli oluyor. Bu sınırı aşan ilave alanlar için normal harçlar uygulanıyor.
KDV avantajı ve kira yardımı imkânı bulunuyor
Belirli şartları karşılayan kentsel dönüşüm projelerinde, projenin niteliğine göre KDV indirimi veya istisnası uygulanabiliyor.
Ayrıca “Yarısı Bizden” kampanyasından bağımsız olarak, 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapısını tahliye eden hak sahiplerine ve gerekli koşulları karşılayan kiracılara kira veya tahliye yardımı veriliyor. İllere göre değişen yardım tutarları her yıl yeniden belirleniyor.