Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan gelişmelerin küresel petrol arzına yönelik endişeleri artırması, enerji taşımacılığında alternatif güzergâhları yeniden gündeme taşıdı. Bu süreçte Adana’nın Ceyhan ilçesi; mevcut boru hatları, genişletilmeye uygun liman kapasitesi ve depolama altyapısıyla uluslararası petrol ve petrol ürünleri ticaretinde önemli bir merkez olma potansiyeliyle öne çıkıyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın, Ceyhan’ın petrol ve petrol ürünlerinin depolandığı, ticaretinin gerçekleştirildiği ve fiyatların belirlendiği Rotterdam benzeri bir enerji merkezine dönüştürülmesini hedeflediklerini açıklaması, ilçenin stratejik önemini bir kez daha gündeme getirdi.
Ceyhan’ın özellikle Hürmüz Boğazı kaynaklı olası tedarik sorunlarına karşı alternatif bir enerji koridoru işlevi görebileceği değerlendiriliyor.
Bölgeye ulaşan ham petrolün önemli kaynaklarından birini Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Ham Petrol Boru Hattı oluşturuyor. Azerbaycan’ın Hazar Denizi kıyısındaki Sangaçal Terminali’nden başlayan ve Gürcistan üzerinden Türkiye’ye ulaşan hat aracılığıyla Ceyhan Deniz Terminali’ne günde ortalama yaklaşık 600 bin varil petrol taşınıyor.
Günlük 3,5 milyon varillik potansiyel
Ceyhan’a petrol taşıyan bir diğer stratejik güzergâhı Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı oluşturuyor. Kerkük ve çevresindeki petrol sahalarından başlayan hat, Irak’ın kuzeyini geçerek Ceyhan Deniz Terminali’ne ulaşıyor.
Irak’ın petrol ihracatı açısından kritik öneme sahip boru hattı, günlük 1,5 milyon varil taşıma kapasitesine sahip bulunuyor. Hürmüz Boğazı’nda yaşanan arz ve sevkiyat sorunlarının ardından Kerkük-Ceyhan hattının daha etkin kullanılması yeniden gündeme gelirken, Kerkük petrolünün Ceyhan üzerinden ihracatına Mart 2026’da tekrar başlandı. Bu kapsamda Ceyhan’a günlük 250 bin varile kadar petrol ulaştırılması planlandı.
Türkiye ile Irak arasında 1 Ağustos’ta imzalanan bir yıllık yeni anlaşmayla da Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı’nın daha verimli kullanılması hedeflendi. Anlaşma kapsamında Ceyhan Limanı’na günlük 750 bin varil petrol akışı öngörülüyor.
Akdeniz üzerinden dünya pazarlarına açılan stratejik bir kapı konumundaki Ceyhan; güçlü boru hattı ağı, enerji tesislerinin güvenliği, işletme tecrübesi ve genişlemeye elverişli altyapısıyla bölgesel ve küresel ölçekte önemli bir enerji merkezi olmaya aday gösteriliyor.
Ceyhan’da günlük 3,5 milyon varillik petrol ticareti potansiyeli
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerinden derlenen bilgilere göre Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Ham Petrol Boru Hattı, Ceyhan’ın uluslararası bir enerji merkezine dönüşme hedefini destekleyen başlıca altyapılar arasında yer alıyor.
BTC üzerinden Ceyhan Limanı’na günlük yaklaşık 600 bin varil petrol taşınırken, hattın kullanılabilir durumda olan yaklaşık 400 bin varillik ek kapasitesi bulunuyor. Bu kapasitenin devreye alınması halinde Ceyhan’a ulaştırılan petrol miktarının günlük 1 milyon varil seviyesine çıkabileceği hesaplanıyor.
Ceyhan’ın gelecekte yalnızca Irak’ın kuzeyindeki Kerkük sahalarından çıkarılan petrol için değil, ülkenin güneyindeki kaynaklar açısından da alternatif bir ihracat noktası olması planlanıyor. Bu kapsamda gündemde bulunan Basra-Haditha Petrol Boru Hattı Projesi ile Basra bölgesinde üretilen petrolün Irak’ın kuzeyine, buradan da Ceyhan’ın aralarında bulunduğu farklı ihracat noktalarına ulaştırılması hedefleniyor. Projenin taşıma kapasitesinin günlük 2,5 milyon varile kadar yükseltilmesi öngörülüyor.
Mevcut hatların kapasitelerinin artırılması ve planlanan projelerin hayata geçirilmesiyle Ceyhan’da günlük 3 ila 3,5 milyon varillik petrol ticareti hacmi oluşabileceği değerlendiriliyor. Bu miktar, küresel petrol talebinin yaklaşık yüzde 3 ila 3,5’ine karşılık geliyor.
Bölgedeki petrol ve petrol ürünlerine yönelik tanklar ile depolama alanları da Ceyhan’ın enerji ticaretindeki konumunu güçlendiren unsurlar arasında bulunuyor. Mevcut altyapının petrokimya tesisleri ve yeni rafineri yatırımlarıyla desteklenmesi halinde Ceyhan’ın petrolün depolandığı, işlendiği ve ticaretinin yapıldığı uluslararası bir merkeze dönüşebileceği öngörülüyor.
Ceyhan, küresel petrol ticaretinde stratejik çıkış noktası olabilir
Silopi’den Ceyhan’a uzanan petrol boru hatları, günlük toplam 1,5 milyon varil taşıma kapasitesiyle Türkiye’nin enerji altyapısında önemli bir yere sahip bulunuyor. Söz konusu kapasite, Türkiye’nin iç tüketimini aşan miktarda ham petrolün ülkeye getirilmesine ve Ceyhan üzerinden uluslararası pazarlara sevk edilmesine imkân tanıyor.
Dünyanın günlük yaklaşık 103 milyon varil olan petrol ihtiyacı dikkate alındığında, Silopi-Ceyhan güzergâhının tam kapasiteyle çalışması halinde küresel talebin yaklaşık yüzde 1,5’i Ceyhan’a taşınarak buradan dünya piyasalarına ulaştırılabilir. Hattın mevcut kapasitesi, aynı zamanda Türkiye’nin günlük petrol ihtiyacının yaklaşık 1,5 katına karşılık geliyor.
Bununla birlikte Ceyhan’a ulaşan boru hattının taşıma kapasitesinin gelecekte günlük 1,5 milyon varilin üzerine çıkarılabileceği değerlendiriliyor.
Ceyhan’ın enerji ticaretindeki konumunu güçlendiren bir diğer gelişme ise Türkiye’nin yurt içi petrol üretiminde kaydettiği artış oldu. Şırnak’ın Gabar bölgesindeki günlük üretimin 80 bin varili aşmasıyla çıkarılan petrolün önemli bir bölümü Silopi-Ceyhan Hattı aracılığıyla Akdeniz’e ulaştırılıyor.
Bu güzergâh, Türkiye’nin kendi petrolünün Ceyhan üzerinden uluslararası piyasalara sevk edilmesine de olanak sağlıyor. Gabar’daki üretimin yükselmesi Silopi-Ceyhan Hattı’nın önemini artırırken, Ceyhan’ın yerli petrol için stratejik bir çıkış merkezi olma potansiyelini de güçlendiriyor.