Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) sosyal sigorta uygulamalarına ilişkin yönetmelik değişikliği Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yeni düzenleme kapsamında, 5510 sayılı Kanun çerçevesinde gerçekleştirilen asgari işçilik incelemelerine yönelik süreçlerde güncellemeye gidildi. Yapılan değişiklikle birlikte denetim ve değerlendirme uygulamalarının daha güncel ve sistematik hale getirilmesi amaçlanıyor.
Buna göre, yönetmelikte geçen “araştırma” kavramı yerine “asgari işçilik araştırma işlemi” kavramı getirildi.
Bu kavram yönetmelikte, “Kamu idareleri, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ile bankalar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan işler ve özel nitelikteki inşaat işlerine yönelik ilgili kurum ve kuruluşlardan elde edilen bilgi ve belgeler doğrultusunda asgari işçilik hesaplaması yapılıp yapılmayacağının ve yapılacaksa yeterli işçilik bildirilip bildirilmediğine ilişkin Kurumca yapılan değerlendirme, kontrol ve hesaplama aşamalarını ifade eder.” şeklinde tanımlandı.
Tek sicil uygulamasının önü açıldı
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) yayımladığı yeni düzenlemeyle, aynı işverene ait ve birden fazla yapı ruhsatı bulunan özel bina inşaatlarının belirli şartlar altında tek sicil numarası üzerinden yürütülmesine imkan tanındı. Buna göre parsellerin bitişik ya da birbirine yakın olması, başvurunun ilk işin başlangıcından itibaren 6 ay içinde yapılması ve sigortalı çalışanların birbirine karışması halinde ilgili ünite tarafından onay verilebilecek.
Düzenlemeyle ayrıca geçici kabul işlemleri eksiksiz tamamlanan işlerde, işverene ödenecek toplam hak ediş tutarının bildirilmemesi durumunda yeni bir uygulamaya gidildi. İşverenin talebi doğrultusunda, yalnızca ödenen hak ediş miktarı esas alınarak araştırma yapılabilecek. Ancak bu kapsamda iş yerine “ilişiksizlik belgesi” düzenlenmeyecek.
Düzenleme kapsamında, ihale makamı tarafından toplam hak ediş tutarının daha sonraki bir tarihte bildirilmesi halinde yeni bir hesaplama yöntemi uygulanacak. Buna göre, daha önce incelemeye konu edilen tutar toplam istihkak bedelinden düşülecek, kalan miktar üzerinden yapılacak araştırmanın ardından iş yerine “ilişiksizlik belgesi” verilebilecek.
Yeni uygulamayla birlikte, ihale kapsamındaki işlerde kesin hak ediş tutarlarının geç belirlenmesinden kaynaklanan sorunların önüne geçilmesi hedefleniyor. Özellikle araştırma süreçlerinin gecikmesi nedeniyle oluşan gecikme cezası ve gecikme zammı kaynaklı işveren mağduriyetlerinin azaltılması amaçlanıyor.
İş bitim tarihi netleşti
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) yaptığı yeni düzenlemeyle, ihale konusu işlerde iş bitim tarihinin hangi esaslara göre belirleneceği açık şekilde tanımlandı. Buna göre, ihale makamınca onaylanan geçici kabul tutanağında işte eksik veya kusur bulunmadığının belirtilmesi halinde tutanak tarihi işin tamamlandığı tarih olarak kabul edilecek.
Geçici kabul sırasında eksik ya da kusur tespit edilmesi durumunda ise bu eksikliklerin giderildiği tarih iş bitim tarihi sayılacak. İşin geçici veya kesin kabule tabi olmadığı durumlarda ise ihale makamının bildirdiği tarih esas alınarak işlem yapılacak.
Düzenlemeyle birlikte, asgari işçilik hesaplamalarında hangi tarihin dikkate alınacağı netleştirilirken, uygulamada yaşanan farklı yorumların ve işlem uyuşmazlıklarının önüne geçilmesi hedefleniyor.
İhaleli işin yarım kalması veya ihalenin feshedilmesi durumunda, işverene ödenen hak ediş tutarı üzerinden araştırma işlemi yapılacak. Herhangi bir hak ediş ödemesi yapılmamışsa araştırma işlemi yapılmayacak.
Bu düzenlemeyle, yarım kalan veya feshedilen ihale konusu işlerde asgari işçilik araştırması yapılma şartları netleştirilerek geciken işlemlerin sonuçlandırılması sağlandı.
SGK’dan inşaat maliyet hesabında yeni yöntem
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), inşaat iş yerlerine yönelik asgari işçilik araştırmalarında uzun yıllardır uygulanan maliyet hesaplama yöntemini değiştirdi. Yeni düzenlemeyle birlikte, 2004 yılından bu yana kullanılan “inşaatın tamamlandığı yıldan önceki yılın birim maliyet bedelinin esas alınması” uygulaması kaldırıldı.
Bunun yerine daha dengeli ve hakkaniyetli bir hesaplama modeli olarak değerlendirilen aritmetik ortalama yöntemi devreye alınacak. Buna göre, aynı yıl içinde başlayıp tamamlanan inşaatlarda, işin bittiği tarihte geçerli olan birim maliyet bedeli dikkate alınacak.
Birden fazla yıla yayılan inşaat projelerinde ise farklı bir hesaplama yöntemi uygulanacak. İnşaatın başladığı yıl ile tamamlandığı yıl arasındaki dönemlere ait birim maliyet bedellerinin ortalaması alınacak ve bu değer maliyet hesabında esas kabul edilecek. Hesaplamada, inşaatın tamamlandığı yıl ise ortalamaya dahil edilmeyecek.
Yeni uygulamayla birlikte maliyet hesaplamalarında daha tutarlı sonuçlar elde edilmesi ve uygulamadaki farklılıkların azaltılması hedefleniyor.
Resen inceleme dönemi başlıyor
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) yeni düzenlemesiyle, uzun süre sigortalı çalıştırılmayan özel nitelikli inşaat iş yerleri için resen araştırma süreci uygulanacak. Buna göre, kapanış, terk veya tasfiye işlemi bulunmamasına rağmen en az 2 yıl boyunca sigortalı çalışan bildirilmeyen inşaat iş yerlerinde, sigortalı çalıştırılmasının sona erdiği tarih esas alınarak SGK tarafından doğrudan inceleme başlatılacak.
Düzenleme ile yıllardır sonuçlandırılamayan dosyaların işleme alınması, süreçlerin hızlandırılması ve gecikmeler nedeniyle ortaya çıkan cezai yüklerin azaltılması hedefleniyor. Böylece geç işlem yapılması nedeniyle oluşabilecek gecikme cezası ve gecikme zammından kaynaklanan işveren mağduriyetlerinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Öte yandan ihale konusu işlerde yapılan incelemelerde, SGK’ye eksik bildirildiği belirlenen asgari işçilik tutarları üzerinden hesaplanan primler işverene bildirilecek. Özel nitelikli inşaat iş yerlerinde ise ilgili mevzuata göre hesaplanan prim tutarı, aksi yönde bir tespit bulunmaması halinde işin tamamlandığı aya mal edilerek tahakkuk ettirilecek.
Söz konusu primlerin, gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte işverenlere tebliğ edilerek tahsil edilmesi öngörülüyor.