Kusur Oranı ve Tazminat
Trafik kazasında aldığınız veya ödediğiniz tazminat, kusur dağılımınıza göre orantısal olarak belirlenir. Formül basittir: Alabileceğiniz Tazminat = Hesaplanan Toplam Tazminat × (100 − Kusur Oranınız) / 100- %0 kusur: Hesaplanan tazminatın tamamı
- %25 kusur: Hesaplanan tazminatın %75'i
- %50 kusur: Hesaplanan tazminatın %50'si
- %75 kusur: Hesaplanan tazminatın yalnızca %25'i
- %100 kusur: Kendi zararları için tazminat talep edilemez
Kusur Oranı Nedir? Tazminatı Nasıl Etkiler?
Trafik kazasında her tarafın kazayı oluşturmaya ne ölçüde katkıda bulunduğu yüzde olarak ifade edilir. Buna kusur oranı denir. Kusur oranı; kimi tazminattan yararlandıracağını, kimi ne kadar sorumlu tutacağını ve sigortanın kimin adına ödeme yapacağını belirleyen en temel etkendir. Tazminat sistemi orantısallık ilkesine dayanır: ne kadar haksız olduysanız o kadar ödersiniz, ne kadar haklı olduysanız o kadar alırsınız. Yüzde 100 haklı iseniz zararınızın tamamını talep edersiniz. Yüzde 50 hatalı iseniz hesaplanan tazminatın yalnızca yarısını alabilirsiniz.
Temel formül:
Alabileceğiniz Tazminat = Hesaplanan Toplam Tazminat × (1 − Kusur Oranınız)
Örnek: Hesaplanan tazminat 1.000.000 TL, kusur oranınız yüzde 30 ise:
1.000.000 × (1 − 0,30) = 1.000.000 × 0,70 = 700.000 TL alırsınız
Kusur Oranı Nasıl Belirlenir?
Kusur oranı havadan belirlenmez. Birden fazla kaynak ve yöntem devreye girer. Hangisinin esas alınacağı; anlaşmazlık olup olmadığına ve sürecin hangi aşamada olduğuna göre değişir.- Kaza tespit tutanağı: Tarafların ortak imzasıyla düzenlenir. Bu tutanaktaki kusur tespiti sigorta başvurusunda esas alınır; ancak mahkeme bağımsız değerlendirme yapabilir.
- Trafik polisi raporu: Polis kazaya müdahale etmişse düzenlenen tutanak daha ağırlıklı delil niteliği taşır.
- Kamera ve elektronik veriler: Trafik kameraları, araç kameraları, HGS/OGS kayıtları ve araç içi siyah kutu verileri.
- Tanık ifadeleri: Kazayı gören üçüncü kişilerin beyanları.
- Mahkeme bilirkişisi: Taraflar arasında anlaşmazlık varsa atanan teknik bilirkişi, kaza yerini ve koşulları inceleyerek kusur oranını tespit eder.
Kritik uyarı: Kaza tespit tutanağını imzalamadan önce dikkatlice okuyun. Tutanakta yazan kusur oranına itirazınız varsa imzalamayın ya da "itirazlıdır" şerhiyle imzalayın. İmzaladıktan sonra kusur oranına itiraz etmek mahkeme sürecini gerektireceğinden hem zaman hem de maliyet doğurur.
Kusur Oranına Göre Tazminat Tablosu
| Sizin Kusur Oranınız | Karşı Tarafın Kusuru | Alabileceğiniz Tazminat | Ödeyeceğiniz Sorumluluk |
|---|---|---|---|
| %0 (Tam Kusursuz) | %100 | Hesaplanan tutarın tamamı | Yok (üçüncü kişilere yok) |
| %10 | %90 | Hesaplanan tutarın %90'ı | Hasarın %10'u |
| %25 (Tali Kusur) | %75 | Hesaplanan tutarın %75'i | Hasarın %25'i |
| %50 (Ortak Kusur) | %50 | Hesaplanan tutarın %50'si | Hasarın %50'si |
| %75 (Asli Kusur) | %25 | Hesaplanan tutarın yalnızca %25'i | Hasarın %75'i |
| %100 (Tam Kusur) | %0 | Bedensel zarar için talep edilemez | Tüm zararlar |
%0 Kusur: Tazminatın Tamamını Almak
Trafik kazasında yüzde sıfır kusurlu iseniz — yani kazanın tamamı karşı tarafın hatasından kaynaklanıyorsa — hesaplanan tazminatın tamamını talep etme hakkınız vardır. Bu durumda karşı tarafın Zorunlu Trafik Sigortası (ZMS)'na doğrudan başvurabilirsiniz. Sigorta şirketi, 2026 yılı limit olan 3.600.000 TL'ye kadar bedensel ve maddi hasarınızı karşılamakla yükümlüdür. Hesaplanan tazminat bu limiti aşarsa kalan tutar kusurlu sürücüden şahsen talep edilir. Yüzde sıfır kusur aynı zamanda sigorta primlerinizi de korur; hasarsızlık indiriminiz devam eder.%25 Kusur: Tazminatın %75'ini Almak
Kazada "tali kusurlu" olarak değerlendirilen taraf genellikle yüzde 25 kusurla belirlenmiştir. Bu durum sık karşılaşılan bir tablodur; örneğin yüzde 75 kusurlu araç sol şerite geçerken yüzde 25 kusurlu araç hız limitini biraz aşmış olabilir. Yüzde 25 kusurlu iseniz hesaplanan tazminatın yüzde 75'ini alırsınız. 1.000.000 TL hesaplanan tazminatta 750.000 TL size ödenecek; kalan 250.000 TL ise "müterafik kusur" gerekçesiyle tazminattan düşülecektir.Örnek: %25 Kusur — Araç Değer Kaybı
Aracınızda kaza sonrası değer kaybı: 80.000 TL (eksper raporu)
Sizin kusur oranınız: %25
Hesaplama: 80.000 × 0,75 = 60.000 TL
Karşı tarafın sigortasından alabileceğiniz değer kaybı: 60.000 TL
%50 Kusur: Tazminatın Yarısını Almak
Kazada yüzde 50 kusurlu iseniz hesaplanan tazminatın tam yarısını alabilirsiniz. Karşı taraf da aynı şekilde kendi zararının yarısını sizin sigortanızdan talep edebilir. Bu "ortak kusur" senaryosu, özellikle kavşak kazalarında sıkça karşılaşılan bir durumdur.Örnek: %50 Kusur — Bedensel Zarar Tazminatı
Yaşınız: 35 | Net geliriniz: 28.075 TL | Maluliyet oranınız: %20
Hesaplanan toplam tazminat (aktüeryal): yaklaşık 1.400.000 TL
Kusur oranınız: %50
Hesaplama: 1.400.000 × 0,50 = 700.000 TL
Alabileceğiniz bedensel zarar tazminatı: ~700.000 TL
%75 Kusur: Tazminatın Sadece %25'ini Almak
Kazanın büyük kısmından siz sorumluyken karşı taraf yalnızca yüzde 25 kusurlu ise bu "asli kusur" durumudur. Hesaplanan tazminatın yüzde 25'ini alabilirsiniz; kalan yüzde 75 müterafik kusur indirimi olarak düşülür. Bu senaryo genellikle düşünüldüğünden daha iyi bir tablo doğurabilir. Büyük bir kaza sonucu yüksek tazminat hesaplandıysa ve kusur oranınız yüzde 75 ise bile hesaplanan miktarın yüzde 25'i önemli bir rakam olabilir.Örnek: %75 Kusur — Hesaplama
Hesaplanan toplam tazminat: 2.000.000 TL
Kusur oranınız: %75
Hesaplama: 2.000.000 × 0,25 = 500.000 TL
Talep edebileceğiniz tazminat: ~500.000 TL
%100 Kusur: Tazminat Talep Edilemez
Kazada yüzde 100 kusurlu olduğunuz tespit edilmişse, kendi bedensel zararlarınız için karşı taraftan herhangi bir tazminat talep edemezsiniz. Bu noktada kendi kaskosundan yararlanmak tek seçeneğiniz olabilir — ancak bu sigorta türünün kapsamına girmesi gerekir. Öte yandan yüzde 100 kusurlu olan kişi, kazada zarar gören üçüncü kişiler için tamamen sorumludur. Karşı araç sürücüsünün, yolcularının ya da yayaların zararlarının tamamı sizin zorunlu trafik sigortanızdan karşılanacaktır. Sigorta limitini aşan tutarlar ise şahsen sizden tahsil edilir.Dikkat: Yüzde 100 kusur kararına mahkemede itiraz edilebilir. Bazı durumlarda kazaya zemin hazırlayan koşullar (yol bozukluğu, tabelasızlık, araç kusuru gibi) belediyeye veya üretici firmaya atfedilebilir ve kısmi sorumluluk bu taraflara yüklenebilir.
Tazminat Türlerine Göre Kusur Etkisi
| Tazminat Türü | Kusur Oranının Etkisi | Örnek (%30 kusur) |
|---|---|---|
| Araç Değer Kaybı | Hesaplanan değer kaybı × (1 − kusur oranı) | 80.000 TL × 0,70 = 56.000 TL |
| Araç Onarım Gideri | Onarım tutarı × (1 − kusur oranı) | 120.000 TL × 0,70 = 84.000 TL |
| Geçici İş Göremezlik | Gelir kaybı × (1 − kusur oranı) | 30.000 TL × 0,70 = 21.000 TL |
| Sürekli İş Göremezlik | Aktüeryal hesap × (1 − kusur oranı) | 1.000.000 TL × 0,70 = 700.000 TL |
| Destekten Yoksun Kalma | Aktüeryal hesap × (1 − ölenin kusuru) | 2.000.000 TL × 0,70 = 1.400.000 TL |
| Manevi Tazminat | Hakim kusur oranını dikkate alır; ayrı bir çarpma formülü uygulanmaz ama belirleyici etkendir | Hakim takdiri |
Yüzde 20 Heyet Raporu Ne Kadar Tazminat Sağlar?
Kullanıcıların en çok sorduğu sorulardan biri budur. Cevap net: tazminat miktarı yalnızca maluliyet oranına bağlı değil; yaş ve gelirle birlikte hesaplanır.| Yaş | Net Gelir | Maluliyet | Kusur | Tahmini Tazminat |
|---|---|---|---|---|
| 25 | 28.075 TL (asgari ücret) | %20 | %0 | ~1.800.000 – 2.200.000 TL |
| 30 | 28.075 TL | %20 | %0 | ~1.500.000 – 2.000.000 TL |
| 30 | 28.075 TL | %20 | %25 | ~1.125.000 – 1.500.000 TL |
| 30 | 50.000 TL | %20 | %0 | ~2.700.000 – 3.500.000 TL |
| 40 | 28.075 TL | %20 | %0 | ~900.000 – 1.400.000 TL |
| 50 | 28.075 TL | %20 | %0 | ~500.000 – 800.000 TL |
Tablodaki rakamlar aktüeryal hesaplama esaslarına dayalı genel tahminlerdir. Kesin tazminat miktarı her vakanın özgün koşullarına ve bilirkişi hesabına göre farklılık gösterir.
Somut Örnekler: 4 Farklı Kusur Senaryosu
Senaryo 1: Tam Kusursuz (%0) — Kişi Başı Tazminat
Yaş: 30 | Gelir: Net asgari ücret | Maluliyet: %20 | Kusur: %0
Hesaplanan aktüeryal tazminat: ~1.700.000 TL
Kusur indirimi: Yok
Alınabilecek tazminat: ~1.700.000 TL (sigorta limiti olan 3.600.000 TL dahilinde)
Senaryo 2: %25 Kusurlu — "Kazada Haklı Taraf"
Yaş: 35 | Gelir: 40.000 TL net | Maluliyet: %30 | Kusur: %25
Hesaplanan aktüeryal tazminat: ~2.800.000 TL
Kusur indirimi: 2.800.000 × 0,25 = 700.000 TL
Alınabilecek tazminat: ~2.100.000 TL
Senaryo 3: %50 Kusurlu — "Eşit Kusur"
Yaş: 40 | Gelir: 28.075 TL net | Maluliyet: %15 | Kusur: %50
Hesaplanan aktüeryal tazminat: ~700.000 TL
Kusur indirimi: 700.000 × 0,50 = 350.000 TL
Alınabilecek tazminat: ~350.000 TL
Senaryo 4: %75 Kusurlu — "Asli Kusurlu Taraf"
Yaş: 45 | Gelir: 28.075 TL net | Maluliyet: %10 | Kusur: %75
Hesaplanan aktüeryal tazminat: ~300.000 TL
Kusur indirimi: 300.000 × 0,75 = 225.000 TL
Alınabilecek tazminat: ~75.000 TL
Kusur Oranına İtiraz Etmek Mümkün mü?
Evet, mümkündür. Kaza tespit tutanağındaki kusur tespitine itiraz etmenin birkaç yolu vardır:- Tutanağa şerh düşmek: İmzalarken "itirazlıdır" ya da "itiraz hakkım saklıdır" yazarak hukuki sürecinizi koruyabilirsiniz.
- Sigorta şirketine itiraz: Sigorta şirketi kusur kararına itiraz dilekçesi verilerek itiraz başlatılabilir.
- Sigorta Tahkim Komisyonu: Sigorta şirketiyle anlaşmazlıkta hızlı ve görece ucuz bir çözüm yolu.
- Mahkeme bilirkişisi: Açılan davada mahkemenin atayacağı teknik bilirkişi kaza yerini yeniden inceleyerek bağımsız kusur tespiti yapar. Bu tespit kaza tespit tutanağından farklı sonuç verebilir.
Kusur Oranının Sigorta Primine Etkisi
Kusur oranı yalnızca tazminatı değil, gelecekteki sigorta primlerinizi de etkiler. Türkiye'de zorunlu trafik sigortası primleri kısmen hasarsızlık sistemiyle belirlenir.- %0 kusurlu kaza: Hasarsızlık indiriminiz korunur; priminiz artmaz
- Kısmi kusur (%25-50): Hasarsızlık basamağınız gerileyebilir; priminiz bir sonraki dönem artabilir
- Tam veya asli kusur (%75-100): Hasarsızlık indiriminiz tamamen yitirilir; priminiz önemli ölçüde artar
KTK Madde Atıfları: Hangi İhlal Hangi Kusur Oranı?
Trafik kazalarında kusur oranı keyfî belirlenmez. Sigorta eksperleri ve mahkeme bilirkişileri, Karayolları Trafik Kanunu'nun (KTK) ilgili maddelerini ve Karayolları Trafik Yönetmeliği'ni esas alarak kusur dağılımını yapar. Aşağıdaki tablo 2026 uygulamasında en sık atıf yapılan maddeleri ve tipik kusur oranlarını göstermektedir.| İhlal Türü | İlgili KTK Maddesi | Tipik Kusur Oranı | Asli mi / Tali mi? |
|---|---|---|---|
| Kırmızı ışık ihlali | KTK m.52 | %75 – %100 | Asli Kusur |
| Durmaksızın kavşağa giriş | KTK m.56 | %75 – %100 | Asli Kusur |
| Soldan geçme yasağı ihlali | KTK m.57 | %50 – %75 | Asli Kusur |
| Şerit ihlali / ani şerit değiştirme | KTK m.55 | %50 – %75 | Asli Kusur |
| Hız sınırı ihlali | KTK m.51 | %25 – %75 | Genellikle Tali / bazen Asli |
| Takip mesafesini korumama | KTK m.57/4 | %50 – %75 | Asli Kusur |
| Emniyet şeridini ihlal | KTK m.47 | %25 – %50 | Tali Kusur |
| Alkollü araç kullanma | KTK m.48 | %75 – %100 | Asli Kusur + Rücu Riski |
| Emniyet kemeri takmama | KTK m.45 | %0 (ama tazminat indirilir) | Müterafik Kusur |
| Öncelik hakkı ihlali | KTK m.56/1 | %50 – %75 | Asli Kusur |
Müterafik Kusur Nedir? Zarar görenin kendi zararına katkıda bulunması. Emniyet kemeri takmayan yolcunun yaralanma tazminatından yüzde 10-20 indirim yapılabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu yerleşik içtihadında bu ilkeyi tutarlı biçimde uygulamaktadır.
Yargıtay Kararları ile Kusur Değerlendirmesi
Kusur oranının hukuki tartışmaları çoğunlukla Yargıtay içtihadıyla şekillenir. Bilmeniz gereken temel Yargıtay ilkeleri şunlardır:| Yargıtay İlkesi | Özet | Pratik Etkisi |
|---|---|---|
| Aktüeryal Yöntem Zorunluluğu | Yargıtay, bedensel zarar tazminatının aktüer tarafından hesaplanmasını şart koşuyor | Bilirkişi hesabı olmadan hüküm kurulamaz |
| TRH-2010 Zorunluluğu | Bakiye ömür hesabında güncel Türkiye Hayat Tablosu kullanılır | Eski tablolarla yapılan hesaplar bozulur |
| Müterafik Kusur İndirimi | Zarar görenin katkısı oranında tazminat azaltılır (TBK m.52) | Emniyet kemeri, alkol gibi faktörler indirim nedeni |
| Manevi Tazminatta Takdir Yetkisi | Hakim kişisel koşulları değerlendirerek belirleme yapar (TBK m.56) | Sabit formül yok; 20.000-500.000 TL geniş aralık |
| Kusur Tespitinde Bilirkişi | Taraflar arasında kusur ihtilafı varsa teknik bilirkişi atanır | Polis tutanağı tek başına bağlayıcı değil |
Kaza tespit tutanağı bağlayıcı mıdır? Hayır. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre trafik polisi veya Tramer sisteminin belirlediği kusur oranı kesin hüküm teşkil etmez. Mahkemede atanan teknik bilirkişi bağımsız değerlendirme yapabilir; bu değerlendirme tutanaktan farklı bir kusur oranı doğurabilir. Tutanaktaki kusuru beğenmiyorsanız bunu dava yoluyla tartışabilirsiniz.
Manevi Tazminat ve Kusur Oranı İlişkisi
Manevi tazminat, trafik kazasının neden olduğu acı, elem, üzüntü ve psikolojik yıkımın giderilmesini amaçlar. Türk Borçlar Kanunu'nun 56. maddesi hakime bu konuda takdir yetkisi tanır.Manevi Tazminat Belirleyici Faktörler (TBK m.56)
Olayın ağırlığı: Ölümlü kaza, kalıcı sakatlık, geçici yaralanma — her biri farklı sınırlar oluşturur
Kusur oranları: %100 kusurlu tarafa tam, kısmen kusurlu tarafa orantılı manevi tazminat
Tarafların sosyo-ekonomik durumu: Hakim her iki tarafın mali koşulunu değerlendirir
Yaralanmanın kalıcılığı: Geçici yaralanmada 20.000-100.000 TL aralığı; kalıcı özürde 100.000-500.000 TL ve üzeri
Ölüm halinde yakınlar: Eş, çocuklar ve anne-baba ayrı ayrı manevi tazminat talep edebilir
Emniyet kemeri ve manevi tazminat: Emniyet kemeri takmayan yolcunun yaralanma tazminatı — hem maddi hem manevi — mahkeme tarafından yüzde 10-20 oranında indirilebilir. Bu Yargıtay'ın müterafik kusur uygulamasıdır; küçük gibi görünen bir ihmal ciddi tazminat kaybına yol açabilir.
Rücu Riski: Sigortanın Size Dönebileceği Durumlar
Sigorta şirketi, karşı taraftaki mağdura ödeme yaptıktan sonra bazı durumlarda parayı sizden geri talep etme (rücu) hakkına sahiptir. Bu durum özellikle tehlikeli ve beklenmedik sonuçlar doğurabilir.| Rücu Nedeni | Yasal Dayanak | Rücu Kapsamı |
|---|---|---|
| Alkollü araç kullanmak | KTK m.48 | Sigorta şirketinin tüm ödemesi |
| Ehliyetsiz araç kullanmak | KTK m.36 | Sigorta şirketinin tüm ödemesi |
| Kasıtlı kaza | Sigorta Genel Şartları | Sigorta şirketinin tüm ödemesi |
| Çalıntı araç kullanmak | KTK m.85 | Kısmi rücu riski |
| Araçta izinsiz değişiklik | KTK m.33 | Değişiklikten kaynaklanan zarar |
Alkollü yakalandıysanız ve %100 kusur aldıysanız: Sigorta şirketi mağdura ödediği tazminatın tamamını (2026'da 3.600.000 TL'ye kadar) sizden geri isteyebilir. Bu rakam yüzde 100 kusurlu alkollü sürücü için yıkıcı bir mali sonuç anlamına gelir. Dava açılmadan rücu talebi gelebilir; mutlaka hukuki destek alın.
Hangi Mahkemede Dava Açılır? Zamanaşımı
| Davalı | Görevli Mahkeme | Yetkili Mahkeme (Seçimlik) |
|---|---|---|
| Yalnızca kusurlu sürücü | Asliye Hukuk Mahkemesi | Davalının yeri / Kaza yeri / Mağdurun yeri |
| Sigorta şirketi dahil | Asliye Ticaret Mahkemesi | Davalının yeri / Kaza yeri / Mağdurun yeri |
| Güvence Hesabı (sigortasız) | Asliye Ticaret Mahkemesi | Güvence Hesabı merkezi / Kaza yeri |
Zamanaşımı Süreleri (KTK m.109)
Kısa süre: Zarar görenin, zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl
Uzun süre: Kaza tarihinden itibaren her hâlükârda 10 yıl
Ceza zamanaşımı varsa: Ceza davasındaki daha uzun zamanaşımı tazminat davasında da uygulanır (ölüm/ağır yaralanma)
Sigorta şirketine başvuru süresi: Kaza tarihinden itibaren 2 yıl (ZMS poliçe şartları)
Kritik uyarı: Zamanaşımını kesen işlemler: dava açmak, icra takibi başlatmak, alacağın yazılı olarak tanınması
Acil Eylem Planı: Kazadan Sonra Ne Yapmalısınız?
Kaza Sonrası Adım Adım — Kusur ve Tazminat İçin
1
Tutanağı imzalamadan önce okuyun
Kaza tespit tutanağındaki kusur oranına itirazınız varsa "itirazlıdır" şerhini düşerek imzalayın veya hiç imzalamayın. İmzaladıktan sonra itiraz hâlâ mümkündür ama daha zordur.
2
Kaza yerini belgeleyin
Fotoğraf ve video çekin, tanık varsa iletişim bilgilerini alın. Kamera kaydı varsa (işyeri, site) müzekkere yoluyla koruma altına aldırın. Bu deliller bilirkişi aşamasında belirleyici olabilir.
3
Sağlık raporu almayı erteletmeyin
Yaralanma varsa ilk müdahale sonrası heyet raporu sürecini başlatın. Bekleme süreleri: üst ekstremite yaralanmalarında 6 ay, tüm yaralanmalarda idealde 1 yıl. Erken alınan raporlar maluliyet oranını düşük gösterebilir.
4
Sigorta şirketine 2 yıl içinde başvurun
Başvuruyu erteleyin ama 2 yıllık süreyi kesinlikle kaçırmayın. Sigorta şirketi 8 iş günü içinde ödeme yapmak zorundadır. Az ödeme yaparsa Sigorta Tahkim Komisyonu'na ücretsiz itiraz edin.
5
Kusur oranına itiraz etmeyi değerlendirin
Tutanaktaki kusur oranının yanlış olduğunu düşünüyorsanız bir trafik kazası avukatıyla görüşün. Bilirkişi incelemesi kusur oranını değiştirebilir; bu durum tazminat miktarını kökten etkileyebilir.
6
Sigorta limiti aşılıyorsa şahsen dava açın
2026 ZMS limiti 3.600.000 TL. Hesaplanan tazminat bu rakamı aşıyorsa aşan kısmı kusurlu sürücü ve araç işleteninden şahsen talep edebilirsiniz. Asliye Hukuk veya Ticaret Mahkemesi'nde dava açın.
Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tazminat hesapları; bireysel kusur oranı, gelir, yaş, maluliyet oranı ve diğer kişisel koşullara göre önemli ölçüde değişebilir. Hukuki süreç başlatmadan önce bir trafik kazası avukatından görüş almanız şiddetle tavsiye edilir. Bu yazı avukatlık hizmeti yerine geçmez.