* Bu çalışmada belirtilen görüşler yazarına ait olup, çalıştığı Kurumunu bağlamaz.
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu (OSBK)’nun 6’ncı maddesi uyarınca, her OSB’de bulunması zorunlu yasal organlardan birisi denetim kuruludur. Denetim kurulu, iki asil, iki yedek üyeden oluşur. Üyeler, müteşebbis heyet veya genel kurul üyeleri arasından seçilir. Denetim kurulu üyelerinin görev süresi dört yıldır.
OSBK’nın 9’uncu maddesinde, denetim kurulunun; bütçenin sarf ve uygulamasını denetlemek, yılda bir defa genel denetleme raporu ve en az üç ayda bir de ara rapor düzenleyerek müteşebbis heyete sunmak ile görevli olduğu belirtilmiştir. Ancak, denetim kurulunun görevleri bunlarla sınırlı değildir. Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği (OSBUY)’nin 29’uncu maddesi başta olmak üzere muhtelif maddelerinde, denetim kurulunun görev ve yetkileri sayılmıştır.
OSBK ve OSBUY’de, denetim kurulu üyelerinin görevlerinin bazı hallerde sona ereceğine dair hükümler yer almaktadır. Anılan hükümlerde öngörülen koşullar gerçekleştiğinde, kişinin denetim kurulu üyeliği sona erer. OSBK ve OSBUY hükümleri ışığında, OSB denetim kurulu üyeliğini sona erdiren haller aşağıda başlıklar halinde izah edilmiştir.
- Temsil Ettikleri Kurum ve Kuruluştaki Görevlerinin Sona Ermesi Nedeniyle Denetim Kurulu Üyeliğinin Sona Ermesi
Müteşebbis heyet aşamasında olan OSB’lerde, denetim kurulu, müteşebbis heyetin kendi üyeleri arasından seçeceği iki asıl iki yedek üyeden oluşur. OSBK ve OSBUY ile getirilen bu düzenleme gereği, denetim kurulu -asıl ve yedek- üyelerinin tamamının aynı zamanda müteşebbis heyet üyesi olması zorunludur.
OSBK’nın 7’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, müteşebbis heyet aşamasında olan OSB’lerde, müteşebbis heyet üyelerinin, OSB’nin kuruluşuna katılan kurum ve kuruluşların (belediyeler, ticaret ve sanayi odaları, il özel idareleri vs.) organlarında görevli olanlar veya mensupları arasından seçilmesi gerekir. Yani, müteşebbis heyet üyesi olarak seçilen kişilerin, adına seçildikleri kurum ile aralarında -ister organ üyeliği, ister mensubiyet olsun- devam eden bir hukukî ilişkinin bulunması gerekir. Yine, OSBUY’un 19’uncu maddesi gereği, genel kurul yapma hakkını elde etmiş OSB’lerde genel kurul üyelerinin yapı kullanma izni almış olan gerçek kişi katılımcı veya tüzel kişi katılımcı temsilcisi olması gerekir.
OSBK’nın 7’inci maddesinin üçüncü fıkrası gereği; müteşebbis heyette yer alan üyelerin temsil ettikleri kurum ve kuruluşlardaki görevleri sona erdiğinde müteşebbis heyet üyelikleri düşer. Üyelikten düşen veya ayrılan üyenin yerine, temsil ettiği kurum ve kuruluşun ön sıradaki yedek üyesi geçer. Katılan üye, yerine geçtiği üyeden kalan süreyi tamamlar.
Böyle bir durumda, müteşebbis heyet üyeliği düşen kişinin denetim kurulu üyeliği de düşer. Çünkü denetim kurulu üyesi, temsil ettiği kurum ve kuruluştaki görevi sona erdiğinde müteşebbis heyet üyesi seçilme şartını kaybettiğine göre, müteşebbis heyet üyeliğinin düşmesi nedeniyle denetim kurulu üyeliğine seçilme şartını da kaybetmiş olmaktadır. Bu durumda, OSBUY’un 7/7 maddesi hükmü gereği, temsil ettiği kurum ve kuruluştaki görevi sona eren üyenin müteşebbis heyet üyeliği ile denetim kurulu üyeliğinin sonlandırılmasına dair müteşebbis heyet kararı alınmalıdır.
Örneğin, il özel idaresi adına müteşebbis heyete, sonrasında da denetim kuruluna seçilen kişinin tayin nedeniyle il özel idaresindeki görevinden ayrılması halinde, OSB müteşebbis heyet üyeliği ile birlikte denetim kurulu üyeliği de düşmüş sayılır. Böylece, kişinin hem müteşebbis heyet üyeliği hem de denetim kurulu üyeliği, temsil ettiği kurum ile ilişiği kesildiği tarih itibariyle sona ermiş olur.
Bu şekilde denetim kurulu üyeliğinin boşalması halinde, yerlerine sıradaki yedek üye geçerek kalan süreyi tamamlar. Yedek üyelerin çağrılmasına rağmen tek denetim kurulu üyesi kalması halinde, müteşebbis heyet tarafından denetim kurulu boş ve yedek üyelikleri için seçim yapılır.
- Üye Olma Şartlarının Kaybedilmesi Nedeniyle Yönetim Kurulu Üyeliğinin Sona Ermesi
OSBUY’un 28’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, denetim kurulu üyelerinde aşağıdaki şartlar aranır:
a) Yönetim kurulu üyesi veya bölge müdürlüğü personeli olmamak,
b) Yönetim kurulu üyeleri veya bölge müdürü ile üstsoy veya altsoy, üçüncü derece dahil kan veya kayın hısımı olmamak,
c) Yönetim kurulu üyeleriyle aralarında iş ortaklığı bulunmamak.
Bu şartları taşımadıkları halde seçilenler ile sonradan kaybedenlerin üyelikleri kendiliğinden sona erer. Denetim kurulu üyeliğinin, yukarıda belirtilen şartlardan herhangi birinin veya birkaçının kaybedilmesi nedeniyle sona ermesi halinde, boşlan üyeliğe sıradaki yedek üye geçerek kalan süreyi tamamlar. Yedek üyelerin çağrılmasına rağmen tek denetim kurulu üyesi kalması halinde, müteşebbis heyet aşamasındaki OSB’lerde müteşebbis heyet tarafından denetim kurulu boş ve yedek üyelikleri için seçim yapılır. Genel kurul aşamasındaki OSB’lerde mevcut üye, ilk genel kurula kadar görev yapmak üzere hazirun cetvelinde yer alan bir kişiyi seçerek göreve çağırır. Yedek üyelerin çağrılmasına rağmen denetim kurulu üyesi kalmaması halinde, genel kurul olağanüstü toplantıya çağrılarak genel kurulda denetim kurulu boş ve yedek üyelikleri için seçim yapılır.