Esra Ocak Tamer
Sanayi tesislerinin karbon ayak izini belirleyen en önemli unsur enerji tüketimidir. Elektrik, doğalgaz, buhar sistemleri, proses ısıtma ve soğutma uygulamaları, ergitme, kurutma, basınçlı hava ve motor sistemleri hem maliyetlerin hem de sera gazı emisyonlarının temel kaynağını oluşturur. Tüketilen her kilovatsaat elektrik ya da her birim yakıt, belirli bir emisyon faktörü üzerinden atmosfere salınan karbondioksite karşılık gelir. İlişki basittir: tüketim arttıkça emisyon artar. Bu nedenle karbon azaltım hedefleri, enerji kullanımını kontrol altına almadan gerçekçi olamaz.
Pek çok işletme karbon konusunu öncelikle bir raporlama yükümlülüğü olarak ele alıyor. Oysa mesele bir hesaplama çalışmasından ibaret değildir; üretim modelinin ve enerji kullanım alışkanlıklarının yeniden tasarlanmasını gerektirir. Karbon ayak izi raporlaması, enerjiden kaynaklanan emisyonun toplam içindeki payını ve hangi faaliyetlerden geldiğini görmemizi sağlar. Bu çalışma bize mevcut durumun fotoğrafını sunar. Ancak detaylı iyileştirme alanlarını ortaya koyan asıl araç enerji etüdüdür. Enerji etüdü ile hangi makinenin nasıl çalıştığı, hangi yükte ne kadar tüketim yaptığı, verim seviyesinin ne olduğu ve nerede kayıplar oluştuğu analiz edilir. Böylece emisyonun kaynağı sayısal olarak tespit edilirken, müdahale noktaları da teknik olarak belirlenir. İlk adım veriyi görünür kılmaktır. Ölçülmeyen enerji yönetilemez, yönetilemeyen enerji de azaltılamaz. Bu nedenle sağlam bir karbon stratejisi, karbon raporlaması ile enerji etüdünü birlikte ele alan bütüncül bir yaklaşıma dayanır.
Enerji verimliliği bu noktada en hızlı ve çoğu zaman en ekonomik azaltım aracıdır. Saha analizleri birçok tesiste erişilebilir verimlilik potansiyelinin yüzde 10 ile 30 arasında olduğunu ortaya koyuyor. Bu oran teorik değil; ekipman modernizasyonu, proses optimizasyonu ve operasyonel iyileştirmelerle elde edilebilen somut bir değerdir. Yüksek verimli motor sistemlerine geçiş, frekans konvertörlerinin kullanımı, atık ısı geri kazanımı, yanma veriminin artırılması, basınçlı hava kaçaklarının giderilmesi ve yalıtım iyileştirmeleri kısa sürede sonuç verebilmektedir. Bu uygulamalar hem enerji giderlerini düşürür hem de karbon ayak izinde ölçülebilir bir azalma sağlar.
Burada asıl kritik nokta, verimlilik çalışmalarının tek seferlik bir yatırım olarak görülmemesidir. Kalıcı kazanım, düzenli izleme ve sürekli iyileştirme yaklaşımıyla elde edilir. Bu bağlamda enerji yoğunluğu önemli bir göstergedir. Toplam tüketimden çok, üretim başına enerji kullanımı gerçek performansı yansıtır. Üretim artarken enerji tüketimi aynı hızla artıyorsa verimlilikten söz edilemez. Ancak üretim büyürken enerji artışı sınırlı kalıyorsa ya da sabitlenebiliyorsa, yapısal bir iyileşme söz konusudur. Bu iyileşme doğrudan karbon yoğunluğunu da aşağı çeker.
Enerji yönetimi artık aylık faturaların incelenmesi anlamına gelmiyor. Dijital izleme altyapıları sayesinde tüketim ekipman bazında takip edilebiliyor, verimsizlik noktaları net biçimde tespit edilebiliyor ve pik yükler kontrol altına alınabiliyor. Sensör teknolojileri ve veri analitiği, üretim süreçlerinin enerji performansını görünür kılıyor. Bu yaklaşım karbon azaltımını soyut bir hedef olmaktan çıkararak operasyonel bir performans kriterine dönüştürüyor. Veri temelli karar mekanizması olmadan belirlenen hedefler ise çoğu zaman uygulamada karşılık bulmuyor.
Enerji verimliliğinin önemi çevresel sorumlulukla sınırlı değil. Küresel ticarette karbon yoğunluğu giderek belirleyici bir faktör haline geliyor. Enerji yoğun sektörlerde emisyon seviyesi doğrudan maliyet kalemine dönüşüyor. İhracat yapan firmalar için bu durum finansal bir risk anlamına geliyor. Tüketimini azaltamayan ve karbon yoğunluğunu düşüremeyen işletmeler maliyet baskısıyla karşı karşıya kalabilir. Buna karşılık enerji performansını iyileştiren şirketler hem maliyet avantajı elde eder hem de risklerini azaltır.
Finans sektörü de bu süreci destekliyor. Sürdürülebilir finansman araçları, enerji performansını geliştiren ve emisyonlarını azaltan firmalara daha avantajlı koşullar sunuyor. Bu nedenle enerji verimliliği yatırımları operasyonel iyileştirmenin ötesinde, kurumsal risk yönetiminin ve yatırım stratejisinin bir parçası haline geliyor. Enerji performansını düzenli olarak iyileştiren bir işletme, yatırımcı ve kredi kuruluşları açısından daha öngörülebilir bir profile sahip oluyor.
Organize sanayi bölgeleri açısından bakıldığında ise konu daha geniş bir perspektif kazanıyor. Ortak enerji izleme sistemleri, merkezi geri kazanım projeleri ve bölgesel enerji yönetimi uygulamaları sayesinde karbon azaltımı daha büyük ölçekte gerçekleştirilebilir. Dönüşüm tek tek tesislerde başlasa da gerçek etki, ekosistem yaklaşımıyla ortaya çıkar.
Sonuç olarak enerji verimliliği artık maliyet azaltma başlığının çok ötesindedir. Karbon yönetiminin temel taşıdır. Küresel düzenlemeler, ticaret dinamikleri ve finansman kriterleri dikkate alındığında sanayi için en rasyonel başlangıç noktası enerji tüketimini kontrol altına almaktır. Süreç basittir: önce ölçmek, sonra iyileştirmek ve ardından dönüştürmek. Çünkü gerçek değişmez: Enerjiyi yönetemezseniz, karbonu yönetemezsiniz.
Kaynak: Sanayi Gazetesi