Esra Ocak Tamer
Kılavuzlar; yerel yönetimler, bina ve yerleşkeler, endüstriyel faaliyetler ve sulama tesisleri için ayrı ayrı hazırlanmış durumda. Farklı sektörlerin su kullanım karakteri, altyapı yapısı ve kurumsal kapasitesi birbirinden oldukça farklı olduğu için bu ayrım önemli. Bununla birlikte tüm kılavuzlarda ortak bir sistem yaklaşımı bulunuyor. Bu yaklaşım, su verimliliğini tekil teknik müdahaleler üzerinden değil, kurumsal bir yönetim sistemi üzerinden ele alıyor. Sorumlulukların açık biçimde tanımlanması, mevcut durumun veriye dayalı olarak ortaya konması, ölçülebilir hedeflerin belirlenmesi, planlama yapılması ve uygulamaların izlenmesi bu sistemin temel bileşenlerini oluşturuyor.
Mavi Su Verimliliği Belgesi, bu yönetim sisteminin asgari düzeyde kurulduğunu gösteren temel seviye belgelendirme olarak tanımlanıyor. Belge, performansın en üst düzeyde olduğu anlamına gelmiyor; daha ziyade su yönetiminin kurumsal bir çerçeveye oturtulduğunu, görev dağılımının yapıldığını ve sürecin kayıt altına alındığını gösteriyor. Bu nedenle kılavuzlarda yer alan kriterler yalnızca teknik ekipman değişimini değil, organizasyonel yapı ve dokümantasyon düzenini de kapsıyor.
Sistemin başlangıç noktası mevcut durum analizidir. Kurumlardan su kullanımını nicel verilerle ortaya koymaları isteniyor. Bu analiz, kullanılan su miktarının belirlenmesini, suyun hangi süreçlerde tüketildiğinin saptanmasını ve varsa kayıp oranlarının değerlendirilmesini içeriyor. Veri üretme zorunluluğu, suyun yönetilebilir bir kaynak haline gelmesi açısından kritik bir adım. Ölçülmeyen ve kaydı tutulmayan bir tüketim modelinin planlanması mümkün olmadığından, bu aşama sistemin temelini oluşturuyor.
Mevcut durumun ortaya konmasının ardından kurumlar ölçülebilir hedefler belirlemekle yükümlü. Bu hedefler genellikle tüketim azaltımı, kayıp oranlarının düşürülmesi veya geri kazanım oranlarının artırılması gibi göstergelere dayanıyor. Ancak hedef belirlemek tek başına yeterli değil; kılavuzlar bu hedeflere yönelik en az beş yıllık plan hazırlanmasını da öngörüyor. Bu planlama yükümlülüğü, su verimliliğinin kısa vadeli bir tasarruf programı olmaktan çıkarılıp kurumsal strateji haline getirilmesini amaçlıyor.
Yerel yönetimler açısından kılavuzlar, kentsel su yönetiminin bütüncül ele alınmasını gerektiriyor. İçme suyu temin sistemleri, dağıtım altyapısı, ölçüm ve izleme sistemleri ile farkındalık faaliyetleri bir arada değerlendiriliyor. Büyükşehir belediyeleri ile belirli nüfus eşiğinin üzerindeki belediyeler için getirilen sistem kurma takvimi, uygulamanın zaman boyutunu netleştiriyor. Bu durum, kentsel su yönetiminin standartlaştırılmasına yönelik önemli bir adım olarak değerlendirilebilir. Belediyelerin yalnızca su temin eden değil, suyu stratejik düzeyde yöneten kurumlar haline gelmesi hedefleniyor.
Bina ve yerleşkeler için hazırlanan kılavuz, kamu yapıları, eğitim ve sağlık tesisleri, iş merkezleri, alışveriş merkezleri ve turizm tesisleri gibi yüksek tüketim potansiyeline sahip yapıları kapsıyor. Bu kategoride su kullanım noktalarının belirlenmesi, tüketim analizlerinin yapılması ve verimli ekipman kullanımının teşvik edilmesi öne çıkıyor. Bunun yanı sıra kullanıcı davranışlarının değiştirilmesine yönelik eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri sistemin ayrılmaz bir parçası olarak tanımlanıyor. Böylece su verimliliği yalnızca teknik altyapı meselesi olmaktan çıkıp kurumsal davranış kültürü ile ilişkilendiriliyor.
Endüstriyel faaliyetler açısından bakıldığında su, üretim süreçlerinin doğrudan girdisi konumunda. Soğutma, proses, yıkama ve yardımcı sistemlerde kullanılan suyun miktarı ve kalitesi üretim sürekliliği açısından kritik öneme sahip. Kılavuzlar, sanayi tesislerinden su kullanımının proses bazlı analiz edilmesini, geri kazanım ve yeniden kullanım potansiyelinin değerlendirilmesini ve bu doğrultuda planlama yapılmasını talep ediyor. Bu yaklaşım, suyun yalnızca çevresel bir yükümlülük değil, stratejik bir üretim girdisi olarak ele alınmasını sağlıyor. Özellikle küresel tedarik zincirlerinde su ayak izi ve kaynak verimliliği göstergelerinin önem kazandığı bir dönemde, bu tür sistematik uygulamalar rekabet gücü açısından da belirleyici olabilir.
Tarımsal sulama tesisleri için hazırlanan kılavuz ise suyun temini, dağıtımı ve kullanımına ilişkin yapısal bir çerçeve sunuyor. Türkiye’de toplam su tüketiminin önemli bir kısmı tarım sektöründe gerçekleştiği için sulama sistemlerinin verimli yönetimi ayrı bir öneme sahip. Kılavuzda sulama alanlarının ölçülmesi, kayıpların izlenmesi ve modern sulama yöntemlerinin yaygınlaştırılması gibi başlıklar yer alıyor. Bu yaklaşım, üretimi azaltmadan su verimliliğini artırmayı hedefliyor ve tarımsal sürdürülebilirlik açısından önemli bir dönüşümü temsil ediyor.
Başvuru ve değerlendirme süreci de belirli bir standart çerçevesinde yürütülüyor. Başvuru dosyalarında yer alması gereken formlar, mevcut durum verileri ve destekleyici belgeler açık biçimde tanımlanmış durumda. Değerlendirme aşamasında eksik bilgi veya belge bulunması halinde başvuru sahibine belirli bir süre tanınıyor. Eksikliklerin giderilmemesi durumunda başvurunun geçersiz sayılması, sürecin disiplinli yürütülmesini sağlıyor. Bu yapı, belgelendirme sisteminin yalnızca beyana dayalı değil, doğrulanabilir ve izlenebilir bir çerçevede ilerlemesini amaçlıyor.
Genel çerçeveye bakıldığında Mavi Su Verimliliği Belgesi kılavuzları, Su Verimliliği Yönetmeliğinin uygulama ayağını oluşturuyor. Her sektör için ayrı hazırlanmış olmalarına rağmen, ortak bir prensip etrafında birleşiyorlar: suyun ölçülmesi, planlanması ve yönetilmesi. Bu prensip, su verimliliğini iyi niyet beyanı olmaktan çıkarıp kurumsal kapasite gerektiren bir uygulama alanına dönüştürüyor. Ölçüm altyapısının kurulması, veri üretme kültürünün yerleşmesi ve planlama pratiğinin güçlenmesi, uzun vadede su kaynaklarının daha etkin korunmasına katkı sağlayacaktır.
Su artık yalnızca çevresel bir hassasiyet konusu değil; ekonomik istikrar, üretim güvenliği ve toplumsal refah ile doğrudan bağlantılı bir kaynak. Mavi Su Verimliliği Belgesi süreci, bu gerçeği kurumsal düzeyde kabul eden ve yönetim mekanizmalarına entegre eden bir yaklaşımı temsil ediyor. Yönetmelik ile başlayan hukuki çerçeve, kılavuzlarla birlikte uygulama zemini kazanmış durumda. Bu zemin, Türkiye’de su yönetiminin daha sistemli ve izlenebilir bir yapıya kavuşmasının önünü açıyor.
Kaynak: Sanayi Gazetesi