Lale, Türkiye’nin milli çiçeği ve bir dönemin simgesi olarak yeniden öne çıkıyor. Anadolu’da yetişen bu özel çiçeğin en büyük üretim merkezi Karaman’ın Kızılkuyu köyünde yer alıyor. Üretilen lale soğanları ABD’den Rusya’ya 5 ülkeye ihraç ediliyor. İşte Türkiye’nin lale üretim haritası ve dünya devi Hollanda ile karşılaştırması…
Nerede Yetişir? Anavatanı Neresi?
Kökeni Orta Asya’ya dayanan soğanlı bir bitkidir. Osmanlı döneminde Anadolu’da yoğun biçimde yetiştirilen çiçek, 16. yüzyılda Türkiye’den Hollanda’ya götürülmüş ve oradan tüm dünyaya yayılmıştır. Laleler, bugünkü Kazakistan ve çevresindeki ülkelerin bulunduğu Uzak Doğu topraklarında ortaya çıkmıştır.
Soğanlarının yetişmesi ile renk cümbüşüne sahne olan bu eşsiz çiçeği büyümesi için coğrafya çok önemlidir. Ilıman iklim kuşağında, kışları soğuk geçen, drenajı iyi ve humus açısından zengin topraklarda en iyi şekilde yetişir. Türkiye’nin iklim koşulları, özellikle İç Anadolu’nun karasal iklimi, baharın müjdecisi olan bu çiçeğin üretimi için oldukça elverişlidir.
Ayrıca, bu türün bir diğer çeşidi olan ters lale ise tamamen endemik bir bitkidir. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre ters lale, Türkiye’de başta Van, Hakkari, Erzurum, Şırnak, Tunceli ve Adıyaman gibi doğu illerinde doğal olarak yetişmektedir. Ters laleler, yarı gölge veya güneş alan bölgelerde, humus bakımından zengin topraklarda en iyi sonucu vermekte; özellikle 1000 ila 3000 metre rakım arasındaki bölgelerde yüksek verim sağlanmaktadır.
Türkiye’nin En Büyük Üretim Alanı: Karaman Kızılkuyu
Türkiye’nin en büyük lale üretim merkezi Karaman’ın Kazımkarabekir ilçesine bağlı Kızılkuyu köyünde bulunan Atlas Lale Bahçesi’dir. Kurucu Latif Ateş, 1987 yılında eşiyle birlikte Hollanda’nın Enkhuizen şehrine yaptığı yolculukla lale üretimine adım atmış; Bovenkarspel’de bulunan De Wit firmasında lale soğanı üretimi ve ihracatı üzerine 5 yıl çalışarak edindiği tecrübeyi Türkiye’ye taşımıştır.
1992-2016 yılları arasında lale soğanı ticareti yapan Ateş, 2016 yılında memleketi Kızılkuyu’da 50 dönümlük alanda kendi üretimini başlatmıştır. Şirketin idari merkezi Konya’da yer alırken üretim üssü Karaman olmuştur.
Antalya’da Topraksız Tarımla Üretiliyor
Karaman’daki toprak bazlı üretimin yanı sıra Antalya’da farklı bir model uygulanıyor. Türkiye’nin kesme çiçek sektöründe en büyük üretim merkezi olan Antalya’da, topraksız tarım uygulamaları kapsamında sadece su kullanılarak yılda yaklaşık 200 bin lale üretilmektedir. Serik’e bağlı Belek bölgesinde faaliyet gösteren bir fide firması, 10 yıl önce başlattığı suda üretim kapasitesini 500 bine çıkarmıştır.
Türkiye’den Hangi Ülkelere İhraç Ediliyor?
Atlas Lale, ABD, Almanya, Hollanda, Azerbaycan ve Rusya başta olmak üzere çeşitli ülkelere soğan ihracatı gerçekleştirmektedir. Rusya-Ukrayna savaşının ardından Rusya’dan lale soğanı ve kesme çiçek taleplerinde patlama yaşanmış; bu süreçte Türkiye’den Rusya’ya ihracat artmıştır. İç piyasada ise çiçeğin soğanlarının büyük bölümü belediyelere satılıyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi başta olmak üzere pek çok belediye her yıl milyonlarca soğanı parklara ve meydanlara dikiyor.
Dünyanın En Büyük Üreticisi: Hollanda
Hollanda, dünyanın en büyük çiçek soğanı üreticisi konumundadır. Ülke, dünya çiçek soğanı üretiminin yüzde 70’ini, ticaretinin ise yüzde 90’ını tek başına karşılamaktadır. Hollanda’da ticari çiçek soğanı üretimine ayrılan alan yaklaşık 28.000 hektarı bulurken, bu alanın yaklaşık yüzde 46,4’ü laleye ayrılmıştır. Ülkede toplam 13.000 hektar alanda lale soğanı yetiştirilmektedir.
Rakamlar baş döndürücü boyutta: Hollandalı lale üreticilerinin toplam çıktısı yıllık 6,5 milyar soğandır. Bu soğanların 1,25 milyarı kuru paket olarak satılırken, 3,75 milyarı Hollanda’da kesme çiçek üretimi için kullanılmakta ve 1,5 milyarı ihraç edilmektedir.
Küresel lale pazarının büyüklüğü 2024 yılında 6,29 milyar dolar olarak hesaplanmış olup 2033’te 9,60 milyar dolara ulaşması beklenmektedir.2022 yılında Hollanda, 1 milyar Euro’yu aşan değerde çiçek soğanı ihraç etmiş; bu rakam beş yıl öncesine göre yüzde 30’a yakın bir artışa işaret etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’de üretilebilir mi? Evet, Türkiye lalenin anavatanlarından biridir ve iklim koşullarında lale üretimi için oldukça uygundur. Özellikle İç Anadolu Bölgesi’nin karasal iklimi, lale soğanı üretimi için ideal koşullar sunar. Ticari lale üretimi Karaman, Konya ve Antalya başta olmak üzere çeşitli illerde yapılmaktadır. Ilıman iklim kuşağında, kışları soğuk geçen, yazları serin, drenajı iyi, humus bakımından zengin topraklarda yetişir. Anavatanı Orta Asya bozkırları olan lale; Türkiye, İran, Afganistan ve Kazakistan gibi düzenli olarak bulunur. Bugün ticari olarak en çok Hollanda, Türkiye, Fransa ve Yeni Zelanda’da yetiştirilmektedir.
Dünyanın en büyük üreticisi hangi ülkedir? Dünyanın en büyük lale üreticisi Hollanda’dır. Hollanda, dünya çiçek soğanı üretiminin yaklaşık yüzde 70’ini, ticaretinin ise yüzde 90’ını tek başına karşılamaktadır. Ülkede 13.000 hektarlık alanda lale yetiştirilmekte ve yıllık 6,5 milyar lale soğan üretilmektedir.
Kaynak: Haber Merkezi