Emtia piyasasında tarım ürünleri, yılın ilk yarısında jeopolitik riskler ve iklim kaynaklı gelişmelerin etkisiyle farklı yönlerde seyir izledi. ABD ve İsrail ile İran arasındaki savaşın yarattığı belirsizlik ortamı ile üretime ilişkin hava koşulu endişeleri, bazı ürünlerde fiyat artışlarını desteklerken bazı kalemlerde ise düşüşe yol açtı.
Ocak-haziran döneminde buğday, soya fasulyesi, pirinç ve pamuk fiyatlarında belirgin yükselişler kaydedildi. Buna karşılık mısır, kahve, şeker ve kakao fiyatları geriledi.
Buğday fiyatlarında arz ve maliyet etkisiyle güçlü yükseliş
Chicago Ticaret Borsası verileri, tarım emtialarında yılın ilk yarısında farklı yönlü bir fiyatlama yaşandığını ortaya koydu. Bu dönemde kile başına buğday yüzde 16,2, pirinç yüzde 24 ve soya fasulyesi yüzde 9,2 değer kazanırken, mısırın fiyatı yüzde 1 geriledi.
Buğdayın kile fiyatı 6,8825 dolara çıkarak Haziran 2024’ten bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.
Petrol fiyatlarındaki yükselişin enerji ve gübre giderlerini artırması, tahıl piyasalarında maliyet baskısını güçlendirdi. Kuraklık endişeleri ile gübre tedarikine ilişkin belirsizlikler de arz beklentilerini zayıflatarak özellikle buğday fiyatlarındaki yükselişi destekledi.
ABD’nin başlıca üretim bölgelerinde etkili olan kuraklık ve artan gübre maliyetleri nedeniyle buğday ekim alanlarının tarihi düşük seviyelere gerilemesi, fiyatlardaki artışı hızlandıran unsurlar arasında yer aldı. Hürmüz Boğazı’nda yaşanan lojistik aksaklıklar da piyasadaki yükseliş eğilimine katkı sağladı.
Pirinç, soya ve pamuk yükseldi
Olumsuz hava koşulları ile savaşın enerji ve gübre maliyetleri üzerindeki etkisi, pirinç üretimine ilişkin endişeleri artırarak fiyatların yükselmesine yol açtı. Hindistan’ın ihracata yönelik kısıtlamaları da küresel arzı daraltarak pirinçteki yukarı yönlü hareketi destekledi.
Soya fasulyesinde ise yükselen gübre maliyetleri ve Çin’den gelen talep, fiyatların artışında etkili oldu. Buna karşılık ABD ile İran arasındaki gerilimin dönem dönem hafiflemesi ve Arjantin’de mısır hasadının hızlanması, mısır fiyatlarında geri çekilmeye neden oldu.
Pamuk yükseldi, kahve ve kakao geriledi
Intercontinental Exchange verilerine göre, yılın ilk altı ayında libre bazında pamuk fiyatı yüzde 19,5 yükseldi. Aynı dönemde şeker yüzde 1,3, kahve ise yüzde 15 değer kaybetti. Kakao fiyatı da ton başına yüzde 16,3 düştü.
Kahvenin libre fiyatı 2,3885 dolara gerileyerek Eylül 2024’ten bu yana en düşük seviyesine indi. Şekerin libresi 0,1334 dolarla Ekim 2020’den sonraki en düşük düzeyini gördü. Kakao ise 2 Mart 2026’da ton başına 2 bin 846 dolara düşerek Nisan 2023’ten bu yana en düşük seviyesine geriledi.
ABD’de kuraklık ve don riskinin etkisi pamuk fiyatlarını yukarı taşırken, Brezilya’da beklenen rekor kahve hasadı ve realin dolar karşısında değer kaybetmesi kahve fiyatları üzerinde baskı oluşturdu.
Kahve ve kakaoda arz beklentisi fiyatları baskıladı
Kahve fiyatlarındaki düşüşte, Brezilya’da beklenen üretim artışı belirleyici oldu. ABD Tarım Bakanlığı, ülkenin 2026-2027 dönemindeki kahve üretiminin önceki döneme göre yüzde 14 artarak 71,9 milyon torbaya ulaşmasını bekliyor.
Vietnam’ın güçlü ihracat performansı da küresel piyasada arz fazlası beklentisini güçlendirerek kahve fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı yarattı. Öte yandan gelecek yıl etkili olması beklenen El Nino’nun Brezilya’daki üretimi olumsuz etkileyebileceğine ilişkin kaygılar, fiyatlardaki düşüşü sınırlayan unsurlar arasında gösterildi.
Brezilya’da beklenen yağışların arzı artıracağı beklentisi, kahve ve şeker fiyatlarının gerilemesinde etkili oldu. Batı Afrika’da hasat görünümünün olumlu seyretmesi ve talebin zayıf kalması ise kakao fiyatları üzerindeki baskının sürmesine neden oldu.
El Nino ve tedarik sorunları tarım emtialarını yukarı taşıdı
Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, AA muhabirine yaptığı açıklamada, El Nino hava olayının emtia piyasasındaki bazı tarım ürünlerinde fiyat artışını beraberinde getirdiğini söyledi. Ergezen, iklim olayının rekolte beklentilerinde değişime neden olduğunu belirtti.
El Nino’nun etkisiyle Hindistan’ın da yer aldığı Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya’da yağışların azaldığına işaret eden Ergezen, bu durumun pirinç ve pamuk başta olmak üzere bazı ürünlerin verimini olumsuz etkilediğini ifade etti.
Ergezen, “Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya’da yağışların azalması, pirinç ve pamuk gibi ürünlerde rekolte kaybına yol açıyor. Bu gelişmenin, pamuk ve pirinç fiyatlarına da yansıdığını gördük.” değerlendirmesinde bulundu.
El Nino’nun Avustralya’da daha kurak hava koşullarına neden olduğunu kaydeden Ergezen, dünyanın önde gelen üreticilerinden biri olan ülkede buğday rekoltesine yönelik endişelerin arttığını dile getirdi.
Yılın ilk yarısında pirinç, buğday ve pamuğun fiyat artışıyla öne çıktığını belirten Ergezen, ABD ile İran arasındaki savaşın tedarik zincirinde yol açtığı aksaklıkların da söz konusu yükselişlerde etkili olduğunu söyledi.
Ergezen, şu değerlendirmelerde bulundu:
"Özellikle ABD-İran Savaşı ile birlikte hem gübre hem de enerji maliyetlerinde artış olduğunu gördük. Bu etkiler, pirinç, buğday, pamuk gibi ürünlerde maliyetleri yükseltti. Enerji maliyetlerindeki artış, polyester üretim maliyetlerini de artırdı. Polyester üretim maliyetlerindeki artış, üreticilerin pamuk tarafına geçmesine yol açtı ve bu da pamuk fiyatlarında artışa yol açtı."